Bhikkhuvibhaṅga
Paṭhamabhāga
Katthapaññattivāra
Aniyatakaṇḍa
21. 60 Yaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo aniyato kattha paññatto? Kaṁ ārabbha? Kismiṁ vatthusmiṁ? Atthi tattha paññatti, anupaññatti, anuppannapaññatti, sabbatthapaññatti padesapaññatti, sādhāraṇapaññatti asādhāraṇapaññatti, ekatopaññatti ubhatopaññatti, pañcannaṁ pātimokkhuddesānaṁ katthogadhaṁ kattha pariyāpannaṁ, katamena uddesena uddesaṁ āgacchati, catunnaṁ vipattīnaṁ katamā vipatti, sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katamo āpattikkhandho, channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti, catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇaṁ, sattannaṁ samathānaṁ katihi samathehi sammati, ko tattha vinayo, ko tattha abhivinayo, kiṁ tattha pātimokkhaṁ, kiṁ tattha adhipātimokkhaṁ, kā vipatti, kā sampatti, kā paṭipatti, kati atthavase paṭicca bhagavatā paṭhamo aniyato paññatto, ke sikkhanti, ke sikkhitasikkhā, kattha ṭhitaṁ, ke dhārenti, kassa vacanaṁ kenābhatanti.
22. 61 [19] [18] Yaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo aniyato kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ udāyiṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā udāyī mātugāmena saddhiṁ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṁkammaniye nisajjaṁ kappesi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Atthi tattha paññatti, anupaññatti, anuppannapaññattīti? Ekā paññatti. Anupaññatti anuppannapaññatti tasmiṁ natthi. Sabbatthapaññatti, padesapaññattīti? Sabbatthapaññatti. Sādhāraṇapaññatti, asādhāraṇapaññattīti? Asādhāraṇapaññatti. Ekatopaññatti, ubhatopaññattīti? Ekatopaññatti. Pañcannaṁ pātimokkhuddesānaṁ katthogadhaṁ kattha pariyāpannanti? Nidānogadhaṁ nidānapariyāpannaṁ. Katamena uddesena uddesaṁ āgacchatīti? Catutthena uddesena uddesaṁ āgacchati. Catunnaṁ vipattīnaṁ katamā vipattīti? Siyā sīlavipatti siyā ācāravipatti. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katamo āpattikkhandhoti? Siyā pārājikāpattikkhandho siyā saṁghādisesāpattikkhandho siyā pācittiyāpattikkhandho. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhātīti? Ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇanti? Āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ samathānaṁ katihi samathehi sammatīti? Tīhi samathehi sammati— siyā sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca, siyā sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca. Ko tattha vinayo, ko tattha abhivinayoti? Paññatti vinayo, vibhatti abhivinayo. Kiṁ tattha pātimokkhaṁ, kiṁ tattha adhipātimokkhanti? Paññatti pātimokkhaṁ, vibhatti adhipātimokkhaṁ. Kā vipattīti? Asaṁvaro vipatti. Kā sampattīti? Saṁvaro sampatti. Kā paṭipattīti? Na evarūpaṁ karissāmīti yāvajīvaṁ āpāṇakoṭikaṁ samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Kati atthavase paṭicca bhagavatā paṭhamo aniyato paññattoti? Dasa atthavase paṭicca bhagavatā paṭhamo aniyato paññatto— saṁghasuṭṭhutāya, saṁghaphāsutāya, dummaṅkūnaṁ puggalānaṁ niggahāya, pesalānaṁ bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya, diṭṭhadhammikānaṁ āsavānaṁ saṁvarāya, samparāyikānaṁ āsavānaṁ paṭighātāya, appasannānaṁ pasādāya, pasannānaṁ bhiyyobhāvāya, saddhammaṭṭhitiyā, vinayānuggahāya. Ke sikkhantīti? Sekkhā ca puthujjanakalyāṇakā ca sikkhanti. Ke sikkhitasikkhāti? Arahanto sikkhitasikkhā. Kattha ṭhitanti? Sikkhākāmesu ṭhitaṁ. Ke dhārentīti? Yesaṁ vattati te dhārenti. Kassa vacananti? Bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa. Kenābhatanti? Paramparābhataṁ—
62 Upāli dāsako ceva,
soṇako siggavo tathā;
Moggaliputtena pañcamā,
ete jambusirivhaye.
63 Tato mahindo iṭṭiyo,
uttiyo sambalo tathā;
Bhaddanāmo ca paṇḍito.
64 Ete nāgā mahāpaññā,
jambudīpā idhāgatā;
Vinayaṁ te vācayiṁsu,
piṭakaṁ tambapaṇṇiyā.
65 Nikāye pañca vācesuṁ,
satta ceva pakaraṇe;
Tato ariṭṭho medhāvī,
tissadatto ca paṇḍito.
66 Visārado kāḷasumano,
thero ca dīghanāmako;
Dīghasumano ca paṇḍito.
67 Punadeva kāḷasumano,
Nāgatthero ca buddharakkhito;
Tissatthero ca medhāvī,
Devatthero ca paṇḍito.
68 Punadeva sumano medhāvī,
Vinaye ca visārado;
Bahussuto cūḷanāgo,
Gajova duppadhaṁsiyo.
69 Dhammapālitanāmo ca,
rohaṇe sādhupūjito;
Tassa sisso mahāpañño,
khemanāmo tipeṭako.
70 Dīpe tārakarājāva,
paññāya atirocatha;
Upatisso ca medhāvī,
phussadevo mahākathī.
71 Punadeva sumano medhāvī,
Pupphanāmo bahussuto;
Mahākathī mahāsivo,
Piṭake sabbattha kovido.
72 Punadeva upāli medhāvī,
Vinaye ca visārado;
Mahānāgo mahāpañño,
Saddhammavaṁsakovido.
73 Punadeva abhayo medhāvī,
Piṭake sabbattha kovido;
Tissatthero ca medhāvī,
Vinaye ca visārado.
74 Tassa sisso mahāpañño,
pupphanāmo bahussuto;
Sāsanaṁ anurakkhanto,
jambudīpe patiṭṭhito.
75 Cūḷābhayo ca medhāvī,
vinaye ca visārado;
Tissatthero ca medhāvī,
saddhammavaṁsakovido.
76 Cūḷadevo ca medhāvī,
vinaye ca visārado;
Sivatthero ca medhāvī,
vinaye sabbattha kovido.
77 Ete nāgā mahāpaññā,
vinayaññū maggakovidā;
Vinayaṁ dīpe pakāsesuṁ,
piṭakaṁ tambapaṇṇiyāti.
23. 78 Yaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyo aniyato kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ udāyiṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā udāyī mātugāmena saddhiṁ eko ekāya raho nisajjaṁ kappesi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Atthi tattha paññatti, anupaññatti anuppannapaññattīti? Ekā paññatti. Anupaññatti anuppannapaññatti tasmiṁ natthi. Sabbatthapaññatti, padesapaññattīti? Sabbatthapaññatti. Sādhāraṇapaññatti asādhāraṇapaññattīti? Asādhāraṇapaññatti. Ekatopaññatti ubhatopaññattīti? Ekatopaññatti. Pañcannaṁ pātimokkhuddesānaṁ katthogadhaṁ kattha pariyāpannanti? Nidānogadhaṁ nidānapariyāpannaṁ. Katamena uddesena uddesaṁ āgacchatīti? Catutthena uddesena uddesaṁ āgacchati. Catunnaṁ vipattīnaṁ katamā vipattīti? Siyā sīlavipatti, siyā ācāravipatti. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katamo āpattikkhandhoti? Siyā saṁghādisesāpattikkhandho, siyā pācittiyāpattikkhandho. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhātīti? Tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti— siyā kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato; siyā vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, na kāyato; siyā kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇanti? Āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ samathānaṁ katihi samathehi sammatīti? Tīhi samathehi sammati— siyā sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca, siyā sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca…pe… .
79 Dve aniyatā niṭṭhitā.
80
81 Alaṅkammaniyañceva,
tatheva ca na heva kho;
Aniyatā supaññattā,
buddhaseṭṭhena tādināti.