Bhikkhuvibhaṅga
Paṭhamabhāga
Katthapaññattivāra
Saṃghādisesakaṇḍa
7. 26 Yaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena upakkamitvā asuciṁ mocentassa saṁghādiseso kattha paññatto? Kaṁ ārabbha? Kismiṁ vatthusmiṁ? Atthi tattha paññatti, anupaññatti, anuppannapaññatti? Sabbatthapaññatti, padesapaññatti? Sādhāraṇapaññatti, asādhāraṇapaññatti? Ekatopaññatti, ubhatopaññatti? Pañcannaṁ pātimokkhuddesānaṁ katthogadhaṁ kattha pariyāpannaṁ? Katamena uddesena uddesaṁ āgacchati? Catunnaṁ vipattīnaṁ katamā vipatti? Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katamo āpattikkhandho? Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti? Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇaṁ? Sattannaṁ samathānaṁ katihi samathehi sammati? Ko tattha vinayo, ko tattha abhivinayo? Kiṁ tattha pātimokkhaṁ, kiṁ tattha adhipātimokkhaṁ? Kā vipatti, kā sampatti, kā paṭipatti? Kati atthavase paṭicca bhagavatā upakkamitvā asuciṁ mocentassa saṁghādiseso paññatto? Ke sikkhanti, ke sikkhitasikkhā? Kattha ṭhitaṁ? Ke dhārenti? Kassa vacanaṁ? Kenābhatanti?
8. 27 [14] Yaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena upakkamitvā asuciṁ mocentassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ seyyasakaṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā seyyasako hatthena upakkamitvā asuciṁ mocesi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Atthi tattha paññatti, anupaññatti, anuppannapaññattīti? Ekā paññatti, ekā anupaññatti. Anuppannapaññatti tasmiṁ natthi. Sabbattha paññatti, padesapaññattīti? Sabbatthapaññatti. Sādhāraṇapaññatti, asādhāraṇapaññattīti? Asādhāraṇapaññatti. Ekatopaññatti, ubhatopaññattīti? Ekatopaññatti. Pañcannaṁ pātimokkhuddesānaṁ katthogadhaṁ kattha pariyāpannanti? Nidānogadhaṁ nidānapariyāpannaṁ. Katamena uddesena uddesaṁ āgacchatīti? Tatiyena uddesena uddesaṁ āgacchati. Catunnaṁ vipattīnaṁ katamā vipattīti? Sīlavipatti. Sattannaṁ āpattikkhandhānaṁ katamo āpattikkhandhoti? Saṁghādiseso āpattikkhandho. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhātīti? Ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato. Catunnaṁ adhikaraṇānaṁ katamaṁ adhikaraṇanti? Āpattādhikaraṇaṁ. Sattannaṁ samathānaṁ katihi samathehi sammatīti? Dvīhi samathehi sammati— sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca. Ko tattha vinayo, ko tattha abhivinayoti? Paññatti vinayo, vibhatti abhivinayo. Kiṁ tattha pātimokkhaṁ, kiṁ tattha adhipātimokkhanti? Paññatti pātimokkhaṁ, vibhatti adhipātimokkhaṁ. Kā vipattīti? Asaṁvaro vipatti. Kā sampattīti? Saṁvaro sampatti. Kā paṭipattīti? Na evarūpaṁ karissāmīti yāvajīvaṁ āpāṇakoṭikaṁ samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Kati atthavase paṭicca bhagavatā upakkamitvā asuciṁ mocentassa saṁghādiseso paññattoti? Dasa atthavase paṭicca bhagavatā upakkamitvā asuciṁ mocentassa saṁghādiseso paññatto— saṁghasuṭṭhutāya, saṁghaphāsutāya, dummaṅkūnaṁ puggalānaṁ niggahāya, pesalānaṁ bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya, diṭṭhadhammikānaṁ āsavānaṁ saṁvarāya, samparāyikānaṁ āsavānaṁ paṭighātāya, appasannānaṁ pasādāya, pasannānaṁ bhiyyobhāvāya, saddhammaṭṭhitiyā, vinayānuggahāya. Ke sikkhantīti? Sekkhā ca puthujjanakalyāṇakā ca sikkhanti. Ke sikkhitasikkhāti? Arahanto sikkhitasikkhā. Kattha ṭhitanti? Sikkhākāmesu ṭhitaṁ. Ke dhārentīti? Yesaṁ vattati, te dhārenti. Kassa vacananti? Bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa. Kenābhatanti? Paramparābhataṁ—
28 Upāli dāsako ceva,
soṇako siggavo tathā;
Moggaliputtena pañcamā,
ete jambusirivhaye.
29 Tato mahindo iṭṭiyo,
uttiyo sambalo tathā;
Bhaddanāmo ca paṇḍito.
30 Ete nāgā mahāpaññā,
jambudīpā idhāgatā;
Vinayaṁ te vācayiṁsu,
piṭakaṁ tambapaṇṇiyā.
31 Nikāye pañca vācesuṁ,
satta ceva pakaraṇe;
Tato ariṭṭho medhāvī,
tissadatto ca paṇḍito.
32 Visārado kāḷasumano,
thero ca dīghanāmako;
Dīghasumano ca paṇḍito.
33 Punadeva kāḷasumano,
Nāgatthero ca buddharakkhito;
Tissatthero ca medhāvī,
Devatthero ca paṇḍito.
34 Punadeva sumano medhāvī,
Vinaye ca visārado;
Bahussuto cūḷanāgo,
Gajova duppadhaṁsiyo.
35 Dhammapālitanāmo ca,
rohaṇe sādhupūjito;
Tassa sisso mahāpañño,
khemanāmo tipeṭako.
36 Dīpe tārakarājāva,
paññāya atirocatha;
Upatisso ca medhāvī,
phussadevo mahākathī.
37 Punadeva sumano medhāvī,
Pupphanāmo bahussuto;
Mahākathī mahāsivo,
Piṭake sabbattha kovido.
38 Punadeva upāli medhāvī,
Vinaye ca visārado;
Mahānāgo mahāpañño,
Saddhammavaṁsakovido.
39 Punadeva abhayo medhāvī,
Piṭake sabbattha kovido;
Tissatthero ca medhāvī,
Vinaye ca visārado.
40 Tassa sisso mahāpañño,
pupphanāmo bahussuto;
Sāsanaṁ anurakkhanto,
jambudīpe patiṭṭhito.
41 Cūḷābhayo ca medhāvī,
vinaye ca visārado;
Tissatthero ca medhāvī,
saddhammavaṁsakovido.
42 Cūḷadevo ca medhāvī,
vinaye ca visārado;
Sivatthero ca medhāvī,
vinaye sabbattha kovido.
43 Ete nāgā mahāpaññā,
vinayaññū maggakovidā;
Vinayaṁ dīpe pakāsesuṁ,
piṭakaṁ tambapaṇṇiyāti.
9. 44 Yaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena mātugāmena saddhiṁ kāyasaṁsaggaṁ samāpajjantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ udāyiṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā udāyī mātugāmena saddhiṁ kāyasaṁsaggaṁ samāpajji, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato…pe… .
10. 45 Mātugāmaṁ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ udāyiṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā udāyī mātugāmaṁ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti— siyā kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato; siyā vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, na kāyato; siyā kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
11. 46 Mātugāmassa santike attakāmapāricariyāya vaṇṇaṁ bhāsantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ udāyiṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā udāyī mātugāmassa santike attakāmapāricariyāya vaṇṇaṁ abhāsi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti— siyā kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato; siyā vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, na kāyato; siyā kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
12. 47 Sañcarittaṁ samāpajjantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ udāyiṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā udāyī sañcarittaṁ samāpajji, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti, ekā anupaññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ chahi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti— siyā kāyato samuṭṭhāti, na vācato na cittato; siyā vācato samuṭṭhāti, na kāyato na cittato; siyā kāyato ca vācato ca samuṭṭhāti, na cittato; siyā kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato; siyā vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, na kāyato; siyā kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
13. 48 Saññācikāya kuṭiṁ kārāpentassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Āḷaviyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āḷavake bhikkhū ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āḷavakā bhikkhū saññācikāya kuṭiyo kārāpesuṁ, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ chahi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti…pe… .
14. 49 Mahallakaṁ vihāraṁ kārāpentassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Kosambiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ channaṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā channo vihāravatthuṁ sodhento aññataraṁ cetiyarukkhaṁ chedāpesi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ chahi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti…pe… .
15. 50 Bhikkhuṁ amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṁsentassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Rājagahe paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Mettiyabhūmajake bhikkhū ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Mettiyabhūmajakā bhikkhū āyasmantaṁ dabbaṁ mallaputtaṁ amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṁsesuṁ, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti…pe… .
16. 51 Bhikkhuṁ aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñci desaṁ lesamattaṁ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṁsentassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Rājagahe paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Mettiyabhūmajake[15] bhikkhū ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Mettiyabhūmajakā bhikkhū āyasmantaṁ dabbaṁ mallaputtaṁ aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñci desaṁ lesamattaṁ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṁsesuṁ, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ tīhi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti…pe… .
17. 52 Saṁghabhedakassa bhikkhuno yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Rājagahe paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Devadattaṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Devadatto samaggassa saṁghassa bhedāya parakkami, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
18. 53 Bhedānuvattakānaṁ[16] bhikkhūnaṁ yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjantānaṁ saṁghādiseso kattha paññattoti? Rājagahe paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Sambahule bhikkhū ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Sambahulā bhikkhū devadattassa saṁghabhedāya parakkamantassa anuvattakā ahesuṁ vaggavādakā, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
19. 54 Dubbacassa bhikkhuno yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Kosambiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Āyasmantaṁ channaṁ ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Āyasmā channo bhikkhūhi sahadhammikaṁ vuccamāno attānaṁ avacanīyaṁ akāsi, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
20. 55 Kuladūsakassa bhikkhuno yāvatatiyaṁ samanubhāsanāya na paṭinissajjantassa saṁghādiseso kattha paññattoti? Sāvatthiyaṁ paññatto. Kaṁ ārabbhāti? Assajipunabbasuke bhikkhū ārabbha. Kismiṁ vatthusminti? Assajipunabbasukā bhikkhū saṁghena pabbājanīyakammakatā bhikkhū chandagāmitā dosagāmitā mohagāmitā bhayagāmitā pāpesuṁ, tasmiṁ vatthusmiṁ. Ekā paññatti. Channaṁ āpattisamuṭṭhānānaṁ ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti— kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti…pe… .
56 Terasa saṁghādisesā niṭṭhitā.
57
58 Vissaṭṭhi kāyasaṁsaggaṁ,
duṭṭhullaṁ attakāmañca;
Sañcarittaṁ kuṭī ceva,
vihāro ca amūlakaṁ.
59 Kiñcidesañca bhedo ca,
tasseva anuvattakā;
Dubbacaṁ kuladūsañca,
saṁghādisesā terasāti. [17]