Mahāvibhaṅga
Nissaggiyakaṇḍa
Kosiyavagga
Nisīdanasanthatasikkhāpada
565. 2158 Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “icchāmahaṁ, bhikkhave, temāsaṁ paṭisallīyituṁ. Namhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissuṇitvā nāssudha koci bhagavantaṁ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena. Tena kho pana samayena sāvatthiyā saṁghena katikā katā hoti— “icchatāvuso, bhagavā temāsaṁ paṭisallīyituṁ. Na bhagavā kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena. Yo bhagavantaṁ upasaṅkamati so pācittiyaṁ desāpetabbo”ti.
2159 [320] Atha kho āyasmā upaseno vaṅgantaputto, sapariso yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Āciṇṇaṁ kho panetaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ āgantukehi bhikkhūhi saddhiṁ paṭisammodituṁ. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ upasenaṁ vaṅgantaputtaṁ etadavoca— “kacci vo, upasena, khamanīyaṁ kacci yāpanīyaṁ, kaccittha appakilamathena addhānaṁ āgatā”ti? “Khamanīyaṁ, bhagavā, yāpanīyaṁ, bhagavā. Appakilamathena ca mayaṁ, bhante, addhānaṁ āgatā”ti.
2160 Tena kho pana samayena āyasmato upasenassa vaṅgantaputtassa saddhivihāriko bhikkhu bhagavato avidūre nisinno hoti. Atha kho bhagavā taṁ bhikkhuṁ etadavoca— “manāpāni te, bhikkhu, paṁsukūlānī”ti? “Na kho me, bhante, manāpāni paṁsukūlānī”ti. “Kissa pana tvaṁ, bhikkhu, paṁsukūliko”ti? “Upajjhāyo me, bhante, paṁsukūliko. Evaṁ ahampi paṁsukūliko”ti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ upasenaṁ vaṅgantaputtaṁ etadavoca— “pāsādikā kho tyāyaṁ, upasena, parisā. Kathaṁ tvaṁ, upasena, parisaṁ vinesī”ti? “Yo maṁ, bhante, upasampadaṁ yācati tamahaṁ[321] evaṁ vadāmi— ‘ahaṁ kho, āvuso, āraññiko piṇḍapātiko paṁsukūliko. Sace tvampi āraññiko bhavissasi piṇḍapātiko paṁsukūliko, evāhaṁ taṁ upasampādessāmī’ti. Sace me paṭissuṇāti upasampādemi, no ce me paṭissuṇāti na upasampādemi. Yo maṁ nissayaṁ yācati tamahaṁ[322] evaṁ vadāmi— ‘ahaṁ kho, āvuso, āraññiko piṇḍapātiko paṁsukūliko. Sace tvampi āraññiko bhavissasi piṇḍapātiko paṁsukūliko, evāhaṁ te nissayaṁ dassāmī’ti. Sace me paṭissuṇāti nissayaṁ demi, no ce me paṭissuṇāti na nissayaṁ demi. Evaṁ kho ahaṁ, bhante, parisaṁ vinemī”ti.
2161 “Sādhu sādhu, upasena. Sādhu kho tvaṁ, upasena, parisaṁ vinesi. Jānāsi pana tvaṁ, upasena, sāvatthiyā saṁghassa katikan”ti? “Na kho ahaṁ, bhante, jānāmi sāvatthiyā saṁghassa katikan”ti. “Sāvatthiyā kho, upasena, saṁghena katikā katā— ‘icchatāvuso, bhagavā temāsaṁ paṭisallīyituṁ. Na bhagavā kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena. Yo bhagavantaṁ upasaṅkamati so pācittiyaṁ desāpetabbo’”ti. “Paññāyissati, bhante, sāvatthiyā saṁgho sakāya katikāya, na mayaṁ apaññattaṁ paññapessāma paññattaṁ vā na samucchindissāma, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattissāmā”ti. “Sādhu sādhu, upasena, apaññattaṁ na paññapetabbaṁ, paññattaṁ vā na samucchinditabbaṁ, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattitabbaṁ. Anujānāmi, upasena, ye te bhikkhū āraññikā piṇḍapātikā paṁsukūlikā yathāsukhaṁ maṁ dassanāya upasaṅkamantū”ti .
566. 2162 Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bahidvārakoṭṭhake ṭhitā honti— “mayaṁ āyasmantaṁ upasenaṁ vaṅgantaputtaṁ pācittiyaṁ desāpessāmā”ti. Atha kho āyasmā upaseno vaṅgantaputto sapariso uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho te bhikkhū āyasmantaṁ upasenaṁ vaṅgantaputtaṁ etadavocuṁ— “jānāsi tvaṁ, āvuso upasena, sāvatthiyā saṁghassa katikan”ti. “Bhagavāpi maṁ, āvuso, evamāha— ‘jānāsi pana tvaṁ, upasena, sāvatthiyā saṁghassa katikan’ti? ‘Na kho ahaṁ, bhante, jānāmi sāvatthiyā saṁghassa katikan’ti. ‘Sāvatthiyā kho, upasena, saṁghena katikā katā— icchatāvuso, bhagavā temāsaṁ paṭisallīyituṁ. Na bhagavā kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena. Yo bhagavantaṁ upasaṅkamati so pācittiyaṁ desāpetabbo’ti. ‘Paññāyissati, bhante, sāvatthiyā saṁgho sakāya katikāya, na mayaṁ apaññattaṁ paññapessāma paññattaṁ vā na samucchindissāma, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattissāmā’ti. Anuññātāvuso, bhagavatā— ‘ye te bhikkhū āraññikā piṇḍapātikā paṁsukūlikā yathāsukhaṁ maṁ dassanāya upasaṅkamantū’”ti.
2163 Atha kho te bhikkhū— “saccaṁ kho āyasmā upaseno āha— ‘na apaññattaṁ paññapetabbaṁ, paññattaṁ vā na samucchinditabbaṁ, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattitabban’”ti. Assosuṁ kho bhikkhū— “anuññātā kira bhagavatā— ‘ye te bhikkhū āraññikā piṇḍapātikā paṁsukūlikā yathāsukhaṁ maṁ dassanāya upasaṅkamantū’”ti. Te bhagavantaṁ dassanaṁ pihentā[323] santhatāni ujjhitvā āraññikaṅgaṁ piṇḍapātikaṅgaṁ paṁsukūlikaṅgaṁ samādiyiṁsu. Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto addasa santhatāni tahaṁ tahaṁ ujjhitāni. Passitvā bhikkhū āmantesi— “kassimāni, bhikkhave, santhatāni tahaṁ tahaṁ ujjhitānī”ti?
2164 Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “tena hi, bhikkhave, bhikkhūnaṁ sikkhāpadaṁ paññapessāmi dasa atthavase paṭicca— saṁghasuṭṭhutāya, saṁghaphāsutāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha—
567. 2165 “Nisīdanasanthataṁ pana bhikkhunā kārayamānena purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthi ādātabbā dubbaṇṇakaraṇāya, anādā ce bhikkhu purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṁ navaṁ nisīdanasanthataṁ kārāpeyya, nissaggiyaṁ pācittiyan”ti. (15:34)
568. 2166 Nisīdanaṁ nāma sadasaṁ vuccati.
2167 Santhataṁ nāma santharitvā kataṁ hoti avāyimaṁ.
2168 Kārayamānenāti karonto vā kārāpento vā.
2169 Purāṇasanthataṁ nāma sakiṁ nivatthampi sakiṁ pārutampi.
2170 Sāmantā sugatavidatthi ādātabbā dubbaṇṇakaraṇāyāti thirabhāvāya vaṭṭaṁ vā caturassaṁ vā chinditvā ekadese vā santharitabbaṁ vijaṭetvā vā santharitabbaṁ.
2171 Anādā ce bhikkhu purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthinti anādiyitvā purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṁ navaṁ nisīdanasanthataṁ karoti vā kārāpeti vā, payoge dukkaṭaṁ, paṭilābhena nissaggiyaṁ hoti. Nissajjitabbaṁ saṁghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā. Evañca pana, bhikkhave, nissajjitabbaṁ…pe… “idaṁ me, bhante, nisīdanasanthataṁ anādiyitvā purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṁ kārāpitaṁ nissaggiyaṁ. Imāhaṁ saṁghassa nissajjāmī”ti…pe… dadeyyāti…pe… dadeyyunti…pe… āyasmato dammīti.
569. 2172 Attanā vippakataṁ attanā pariyosāpeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Attanā vippakataṁ parehi pariyosāpeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Parehi vippakataṁ attanā pariyosāpeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Parehi vippakataṁ parehi pariyosāpeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.
2173 Aññassatthāya karoti vā kārāpeti vā, āpatti dukkaṭassa.
570. 2174 Anāpatti— purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṁ ādiyitvā karoti, alabhanto thokataraṁ ādiyitvā karoti, alabhanto anādiyitvā karoti, aññena kataṁ paṭilabhitvā paribhuñjati, vitānaṁ vā bhūmattharaṇaṁ vā sāṇipākāraṁ vā bhisiṁ vā bibbohanaṁ vā karoti, ummattakassa ādikammikassāti.
2175 Nisīdanasanthatasikkhāpadaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
- 28Mi.221/1 (Cross Reference) ↩
- tamahaṁ: tāhaṁ (sī, pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
- tamahaṁ: tāhaṁ (sī, pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
- pihentā: dassanāya pihayantā (syā1-3), dassanaṁ pihantā (pā1) (Word Variant) ↩