Brāhmaṇavagga
Vāseṭṭhasutta
454. 1398 [669] Evaṁ me sutaṁ— ekaṁ samayaṁ bhagavā icchānaṅgale[670] viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā icchānaṅgale paṭivasanti, seyyathidaṁ— caṅkī brāhmaṇo, tārukkho brāhmaṇo, pokkharasāti brāhmaṇo, jāṇussoṇi[671] brāhmaṇo, todeyyo brāhmaṇo, aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṁ māṇavānaṁ jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ[672] ayamantarākathā udapādi— “kathaṁ, bho, brāhmaṇo hotī”ti?
1399 Bhāradvājo māṇavo evamāha— “yato kho, bho, ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena— ettāvatā kho, bho, brāhmaṇo hotī”ti.
1400 Vāseṭṭho māṇavo evamāha— “yato kho, bho, sīlavā ca hoti vattasampanno[673] ca— ettāvatā kho, bho, brāhmaṇo hotī”ti. Neva kho asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ, na pana asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ.
1401 Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ āmantesi— “ayaṁ kho, bho bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato— ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti. Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ etamatthaṁ pucchissāma. Yathā no samaṇo gotamo byākarissati tathā naṁ dhāressāmā”ti. “Evaṁ, bho”ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.
455. 1402 Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi—
1403 “Anuññātapaṭiññātā,
tevijjā mayamasmubho;
Ahaṁ pokkharasātissa,
tārukkhassāyaṁ māṇavo.
1404 Tevijjānaṁ yadakkhātaṁ,
tatra kevalinosmase;
Padakasmā veyyākaraṇā[674],
jappe ācariyasādisā;
Tesaṁ no jātivādasmiṁ,
vivādo atthi gotama.
1405 Jātiyā brāhmaṇo hoti,
bhāradvājo iti bhāsati;
Ahañca kammunā[675] brūmi,
evaṁ jānāhi cakkhuma.
1406 Te na sakkoma ñāpetuṁ[676],
aññamaññaṁ mayaṁ ubho;
Bhavantaṁ puṭṭhumāgamā,
sambuddhaṁ iti vissutaṁ.
1407 Candaṁ yathā khayātītaṁ,
pecca pañjalikā janā;
Vandamānā namassanti,
lokasmiṁ gotamaṁ.
1408 Cakkhuṁ loke samuppannaṁ,
mayaṁ pucchāma gotamaṁ;
Jātiyā brāhmaṇo hoti,
udāhu bhavati kammunā[677];
Ajānataṁ no pabrūhi,
yathā jānemu brāhmaṇan”ti.
456. 1409 “Tesaṁ vo ahaṁ byakkhissaṁ, (vāseṭṭhāti bhagavā)
Anupubbaṁ yathātathaṁ;
Jātivibhaṅgaṁ pāṇānaṁ,
Aññamaññāhi jātiyo.
1410 Tiṇarukkhepi jānātha,
na cāpi paṭijānare;
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,
aññamaññā hi jātiyo.
1411 Tato kīṭe paṭaṅge ca,
yāva kunthakipillike;
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,
aññamaññā hi jātiyo.
1412 Catuppadepi jānātha,
khuddake ca mahallake;
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,
aññamaññā hi jātiyo.
1413 Pādudarepi jānātha,
urage dīghapiṭṭhike;
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,
aññamaññā hi jātiyo.
1414 Tato macchepi jānātha,
udake vārigocare;
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,
aññamaññā hi jātiyo.
1415 Tato pakkhīpi jānātha,
pattayāne vihaṅgame;
Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,
aññamaññā hi jātiyo.
1416 Yathā etāsu jātīsu,
liṅgaṁ jātimayaṁ puthu;
Evaṁ natthi manussesu,
liṅgaṁ jātimayaṁ puthu.
1417 Na kesehi na sīsehi,
na kaṇṇehi na akkhīhi;
Na mukhena na nāsāya,
na oṭṭhehi bhamūhi vā.
1418 Na gīvāya na aṁsehi,
na udarena na piṭṭhiyā;
Na soṇiyā na urasā,
na sambādhe na methune[678].
1419 Na hatthehi na pādehi,
naṅgulīhi nakhehi vā;
Na jaṅghāhi na ūrūhi,
na vaṇṇena sarena vā;
Liṅgaṁ jātimayaṁ neva,
yathā aññāsu jātisu.
457. 1420 Paccattañca sarīresu,
manussesvetaṁ na vijjati;
Vokārañca manussesu,
samaññāya pavuccati.
1421 Yo hi koci manussesu,
gorakkhaṁ upajīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
kassako so na brāhmaṇo.
1422 Yo hi koci manussesu,
puthusippena jīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
sippiko so na brāhmaṇo.
1423 Yo hi koci manussesu,
vohāraṁ upajīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
vāṇijo so na brāhmaṇo.
1424 Yo hi koci manussesu,
parapessena jīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
pessako so na brāhmaṇo. [679]
1425 Yo hi koci manussesu,
adinnaṁ upajīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
coro eso na brāhmaṇo.
1426 Yo hi koci manussesu,
issatthaṁ upajīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
yodhājīvo na brāhmaṇo.
1427 Yo hi koci manussesu,
porohiccena jīvati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
yājako so na brāhmaṇo.
1428 Yo hi koci manussesu,
gāmaṁ raṭṭhañca bhuñjati;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
rājā eso na brāhmaṇo.
1429 [680] Na cāhaṁ brāhmaṇaṁ brūmi,
yonijaṁ mattisambhavaṁ;
Bhovādi nāma so hoti,
sace hoti sakiñcano;
Akiñcanaṁ anādānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ. [681]
458. 1430 Sabbasaṁyojanaṁ chetvā,
yo ve na paritassati;
Saṅgātigaṁ visaṁyuttaṁ[682],
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1431 Chetvā naddhiṁ[683] varattañca,
sandānaṁ sahanukkamaṁ;
Ukkhittapalighaṁ buddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1432 Akkosaṁ vadhabandhañca,
aduṭṭho yo titikkhati;
Khantībalaṁ balānīkaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1433 Akkodhanaṁ vatavantaṁ,
sīlavantaṁ anussadaṁ;
Dantaṁ antimasārīraṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1434 Vāripokkharapatteva,
āraggeriva sāsapo;
Yo na limpati kāmesu,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1435 Yo dukkhassa pajānāti,
idheva khayamattano;
Pannabhāraṁ visaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1436 Gambhīrapaññaṁ medhāviṁ,
maggāmaggassa kovidaṁ;
Uttamatthamanuppattaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1437 [684] Asaṁsaṭṭhaṁ gahaṭṭhehi,
anāgārehi cūbhayaṁ;
Anokasārimappicchaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1438 Nidhāya daṇḍaṁ bhūtesu,
tasesu thāvaresu ca;
Yo na hanti na ghāteti,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1439 Aviruddhaṁ viruddhesu,
attadaṇḍesu nibbutaṁ;
Sādānesu anādānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1440 Yassa rāgo ca doso ca,
māno makkho ca ohito;
Sāsaporiva āraggā,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
459. 1441 Akakkasaṁ viññāpaniṁ,
giraṁ saccaṁ udīraye;
Yāya nābhisajje kiñci,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1442 Yo ca dīghaṁ va rassaṁ vā,
aṇuṁ thūlaṁ subhāsubhaṁ;
Loke adinnaṁ nādeti[685],
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1443 Āsā yassa na vijjanti,
asmiṁ loke paramhi ca;
Nirāsāsaṁ visaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ. [686]
1444 Yassālayā na vijjanti,
aññāya akathaṁkathiṁ;
Amatogadhaṁ anuppattaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1445 Yodhapuññañca pāpañca,
ubho saṅgaṁ upaccagā;
Asokaṁ virajaṁ suddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1446 Candaṁ va vimalaṁ suddhaṁ,
vippasannaṁ anāvilaṁ;
Nandībhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1447 Yo imaṁ palipathaṁ duggaṁ,
saṁsāraṁ mohamaccagā;
Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī,
anejo akathaṁkathī;
Anupādāya nibbuto,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1448 Yodhakāme pahantvāna[687],
anāgāro paribbaje;
Kāmabhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1449 Yodhataṇhaṁ pahantvāna,
anāgāro paribbaje;
Taṇhābhavaparikkhīṇaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1450 Hitvā mānusakaṁ yogaṁ,
dibbaṁ yogaṁ upaccagā;
Sabbayogavisaṁyuttaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1451 Hitvā ratiñca aratiṁ,
sītībhūtaṁ nirūpadhiṁ;
Sabbalokābhibhuṁ vīraṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1452 Cutiṁ yo vedi sattānaṁ,
upapattiñca sabbaso;
Asattaṁ sugataṁ buddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1453 Yassa gatiṁ na jānanti,
devā gandhabbamānusā;
Khīṇāsavaṁ arahantaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1454 Yassa pure ca pacchā ca,
majjhe ca natthi kiñcanaṁ;
Akiñcanaṁ anādānaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1455 Usabhaṁ pavaraṁ vīraṁ,
mahesiṁ vijitāvinaṁ;
Anejaṁ nhātakaṁ[688] buddhaṁ,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
1456 [689] Pubbenivāsaṁ yo vedi,
saggāpāyañca passati;
Atho jātikkhayaṁ patto,
tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.
460. 1457 Samaññā hesā lokasmiṁ,
nāmagottaṁ pakappitaṁ;
Sammuccā samudāgataṁ,
tattha tattha pakappitaṁ.
1458 Dīgharattānusayitaṁ,
diṭṭhigatamajānataṁ;
Ajānantā no[690] pabrunti[691],
jātiyā hoti brāhmaṇo.
1459 Na jaccā brāhmaṇo[692] hoti,
na jaccā hoti abrāhmaṇo[693];
Kammunā brāhmaṇo[694] hoti,
kammunā hoti abrāhmaṇo[695].
1460 Kassako kammunā hoti,
sippiko hoti kammunā;
Vāṇijo kammunā hoti,
pessako hoti kammunā.
1461 Coropi kammunā hoti,
yodhājīvopi kammunā;
Yājako kammunā hoti,
rājāpi hoti kammunā.
1462 [696] Evametaṁ yathābhūtaṁ,
kammaṁ passanti paṇḍitā;
Paṭiccasamuppādadassā,
kammavipākakovidā.
1463 Kammunā vattati loko,
kammunā vattati pajā;
Kammanibandhanā sattā,
rathassāṇīva yāyato.
1464 Tapena brahmacariyena,
saṁyamena damena ca;
Etena brāhmaṇo hoti,
etaṁ brāhmaṇamuttamaṁ.
1465 Tīhi vijjāhi sampanno,
santo khīṇapunabbhavo;
Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,
brahmā sakko vijānatan”ti.
461. 1466 Evaṁ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama. Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṁghañca. Upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gate”ti.
1467 Vāseṭṭhasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
- 18Sn:721 (Cross Reference) ↩
- icchānaṅgale: icchānaṅkale (pā1) (Word Variant) ↩
- jāṇussoṇi: jāṇusoṇī (ka-ma) (Word Variant) ↩
- anuvicarantānaṁ: anucaṅkamamānānaṁ anuvicaramānānaṁ (sī, pā1) (Word Variant) ↩
- vattasampanno: vatasampanno (sī, pā1 18Sn:721), ka-sī, cha1-2 (Word Variant) ↩
- veyyākaraṇā: no byākaraṇā (ka-sī, syā1-3, kaṃ, ka-ma) (Word Variant) ↩
- kammunā: kammanā (sī, pā1) (Word Variant) ↩
- ñāpetuṁ: saññattuṁ (pā1), saññāpetuṁ (ka-ma) (Word Variant) ↩
- kammunā: kammanā (sī, pā1) (Word Variant) ↩
- methune: na sambādhā na methunā (ka-ma) (Word Variant) ↩
- pessako: pessiko (sī, syā1-3, kaṃ, pā1) (Word Variant) ↩
- 18Dh:424-451; 18Sn:747-774 (Cross Reference) ↩
- Bhovādi: bhovādī (syā1-3, kaṃ) (Word Variant) ↩
- visaṁyuttaṁ: visaññuttaṁ (sī, syā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
- naddhiṁ: nandiṁ (sī), nandhiṁ (pā1) (Word Variant) ↩
- 18Dh:432; 18Sn:755; 28Mi:1784 (Cross Reference) ↩
- nādeti: nādiyati (sī, pā1 18Dh:437), nāmeti (syā1-3) (Word Variant) ↩
- Nirāsāsaṁ: nirāsayaṁ (sī, pā1) (Word Variant) ↩
- pahantvāna: pahatvāna (sī) (Word Variant) ↩
- nhātakaṁ: nahātakaṁ (sī, syā1, pā1) (Word Variant) ↩
- 10M:1182; 18Dh:451; 18It:713; 18Sn:774 (Cross Reference) ↩
- no: ajānantā no ca (syā1-3), ajānantā noti ajānantā eva (ṭīkā) (Word Variant) ↩
- pabrunti: pabruvanti (sī, pā1), brūhanti (syā1-3) (Word Variant) ↩
- brāhmaṇo: vasalo (syā1-3, kaṃ, ka-ma) (Word Variant) ↩
- abrāhmaṇo: brāhmaṇo (syā1-3, kaṃ, ka-ma) (Word Variant) ↩
- brāhmaṇo: vasalo (syā1-3, kaṃ, ka-ma) (Word Variant) ↩
- abrāhmaṇo: brāhmaṇo (syā1-3, kaṃ, ka-ma) (Word Variant) ↩
- 18Ud:235; 27Ne:898; 27Pe:165 (Cross Reference) ↩