9.2 Dutiyabhāṇavāra

Āṭānāṭiyasutta

Dutiyabhāṇavāra

285. 707 Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi— “imaṁ, bhikkhave, rattiṁ cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṁ rakkhaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ gumbaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ ovaraṇaṁ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā appekacce maṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce mayā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

286. 708 Ekamantaṁ nisinno kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā maṁ etadavoca— ‘santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā…pe… santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṁ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṁ deseti… surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā… appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṁ taṁ hoti appiyaṁ amanāpaṁ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṁ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṁ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā’ti. Adhivāsesiṁ kho ahaṁ, bhikkhave, tuṇhībhāvena. Atha kho, bhikkhave, vessavaṇo mahārājā me adhivāsanaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ abhāsi—

287. 709 ‘Vipassissa ca namatthu,
cakkhumantassa sirīmato;
Sikhissapi ca namatthu,
sabbabhūtānukampino.

710 Vessabhussa ca namatthu,
nhātakassa tapassino;
Namatthu kakusandhassa,
mārasenāpamaddino.

711 Koṇāgamanassa namatthu,
brāhmaṇassa vusīmato;
Kassapassa ca namatthu,
vippamuttassa sabbadhi.

712 Aṅgīrasassa namatthu,
sakyaputtassa sirīmato;
Yo imaṁ dhammaṁ desesi,
sabbadukkhāpanūdanaṁ.

713 Ye cāpi nibbutā loke,
yathābhūtaṁ vipassisuṁ;
Te janā apisuṇātha,
mahantā vītasāradā.

714 Hitaṁ devamanussānaṁ,
yaṁ namassanti gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

288. 715 Yato uggacchati sūriyo,
ādicco maṇḍalī mahā;
Yassa cuggacchamānassa,
saṁvarīpi nirujjhati;
Yassa cuggate sūriye,
“divaso”ti pavuccati.

716 Rahadopi tattha gambhīro,
samuddo saritodako;
Evaṁ taṁ tattha jānanti,
“samuddo saritodako”.

717 Ito “sā purimā disā”,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

718 Gandhabbānaṁ adhipati,
“dhataraṭṭho”ti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
gandhabbehi purakkhato.

719 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

720 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

721 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

722 “Jinaṁ vandatha gotamaṁ,
jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.

289. 723 Yena petā pavuccanti,
pisuṇā piṭṭhimaṁsikā;
Pāṇātipātino luddā,
corā nekatikā janā.

724 Ito “sā dakkhiṇā disā”,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

725 Kumbhaṇḍānaṁ adhipati,
“virūḷho” iti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
kumbhaṇḍehi purakkhato.

726 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

727 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

728 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

729 “Jinaṁ vandatha gotamaṁ,
jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.

290. 730 Yattha coggacchati sūriyo,
ādicco maṇḍalī mahā;
Yassa coggacchamānassa,
divasopi nirujjhati;
Yassa coggate sūriye,
“saṁvarī”ti pavuccati.

731 Rahadopi tattha gambhīro,
samuddo saritodako;
Evaṁ taṁ tattha jānanti,
samuddo saritodako.

732 Ito “sā pacchimā disā”,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

733 Nāgānañca adhipati,
“virūpakkho”ti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
nāgeheva purakkhato.

734 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

735 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

736 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

737 “Jinaṁ vandatha gotamaṁ,
jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotamaṁ”.

291. 738 Yena uttarakuruvho,
mahāneru sudassano;
Manussā tattha jāyanti,
amamā apariggahā.

739 Na te bījaṁ pavapanti,
nāpi nīyanti naṅgalā;
Akaṭṭhapākimaṁ sāliṁ,
paribhuñjanti mānusā.

740 Akaṇaṁ athusaṁ suddhaṁ,
sugandhaṁ taṇḍulapphalaṁ;
Tuṇḍikīre pacitvāna,
tato bhuñjanti bhojanaṁ.

741 Gāviṁ ekakhuraṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ;
Pasuṁ ekakhuraṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ.

742 Itthiṁ vā vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ;
Purisaṁ vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ.

743 Kumāriṁ vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ;
Kumāraṁ vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ.

744 Te yāne abhiruhitvā,
Sabbā disā anupariyāyanti;
Pacārā tassa rājino.

745 Hatthiyānaṁ assayānaṁ,
dibbaṁ yānaṁ upaṭṭhitaṁ;
Pāsādā sivikā ceva,
mahārājassa yasassino.

746 Tassa ca nagarā ahu,
Antalikkhe sumāpitā;
Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,
Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā.

747 Uttarena kasivanto,
Janoghamaparena ca;
Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,
Āḷakamandā nāma rājadhānī.

748 Kuverassa kho pana mārisa,
Mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;
Tasmā kuvero mahārājā,
“Vessavaṇo”ti pavuccati.

749 Paccesanto pakāsenti,
Tatolā tattalā tatotalā;
Ojasi tejasi tatojasī,
Sūro rājā ariṭṭho nemi.

750 Rahadopi tattha dharaṇī nāma,
Yato meghā pavassanti;
Vassā yato patāyanti,
Sabhāpi tattha sālavatī nāma.

751 Yattha yakkhā payirupāsanti,
Tattha niccaphalā rukkhā;
Nānā dijagaṇā yutā,
Mayūrakoñcābhirudā;
Kokilādīhi vagguhi.

752 Jīvañjīvakasaddettha,
atho oṭṭhavacittakā;
Kukkuṭakā kuḷīrakā,
vane pokkharasātakā.

753 Sukasāḷika saddettha,
daṇḍamāṇavakāni ca;
Sobhati sabbakālaṁ sā,
kuveranaḷinī sadā.

754 Ito “sā uttarā disā”,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

755 Yakkhānañca adhipati,
“kuvero” iti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
yakkheheva purakkhato.

756 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

757 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

758 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

759 “Jinaṁ vandatha gotamaṁ,
jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotaman”ti.

292. 760 Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya. Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṁ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā tañce amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṁ vā garukāraṁ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṁ vā vāsaṁ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṁ samitiṁ gantuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṁ kareyyuṁ avivayhaṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā attāhi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā rittampissa pattaṁ sīse nikkujjeyyuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṁ phāleyyuṁ.

761 Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā…pe… paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā upagaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya. Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ— “ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī”ti.

293. 762 Katamesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ?

763 Indo somo varuṇo ca,
bhāradvājo pajāpati;
Candano kāmaseṭṭho ca,
kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.

764 Panādo opamañño ca,
devasūto ca mātali;
Cittaseno ca gandhabbo,
naḷo rājā janesabho.

765 Sātāgiro hemavato,
puṇṇako karatiyo guḷo;
Sivako mucalindo ca,
vessāmitto yugandharo.

766 Gopālo supparodho ca,
Hiri netti ca mandiyo;
Pañcālacaṇḍo āḷavako,
Pajjunno sumano sumukho;
Dadhimukho maṇi māṇivaro dīgho,
Atho serīsako saha.

767 Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ— “ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī”ti.

768 Ayaṁ kho, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṁ, mārisa, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā’ti. ‘Yassadāni tumhe, mahārājāno, kālaṁ maññathā’ti.

294. 769 Atha kho, bhikkhave, cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Tepi kho, bhikkhave, yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce mayā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṁsu.

295. 770 Uggaṇhātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ. Pariyāpuṇātha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ. Dhāretha, bhikkhave, āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ. Atthasaṁhitā^[398], bhikkhave, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā”ti.

771 Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

772 Āṭānāṭiyasuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.