Tipitaka2500 tipitaka2500.github.io

9.1 Paṭhamabhāṇavāra

9.1. ปมภาณวาร

Āṭānāṭiyasutta

Paṭhamabhāṇavāra

275. 641 Evaṁ me sutaṁ— ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho cattāro mahārājā[371] mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca gandhabbasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāya mahatiyā ca nāgasenāya catuddisaṁ rakkhaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ gumbaṁ ṭhapetvā catuddisaṁ ovaraṇaṁ ṭhapetvā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ pabbataṁ obhāsetvā[372] yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tepi kho yakkhā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu, appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

276. 642 Ekamantaṁ nisinno kho vessavaṇo mahārājā bhagavantaṁ etadavoca— “santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, majjhimā yakkhā bhagavato pasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato appasannā. Santi hi, bhante, nīcā yakkhā bhagavato pasannā. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appasannāyeva bhagavato. Taṁ kissa hetu? Bhagavā hi, bhante, pāṇātipātā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, adinnādānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, kāmesumicchācārā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, musāvādā veramaṇiyā dhammaṁ deseti, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇiyā dhammaṁ deseti. Yebhuyyena kho pana, bhante, yakkhā appaṭiviratāyeva pāṇātipātā, appaṭiviratā adinnādānā, appaṭiviratā kāmesumicchācārā, appaṭiviratā musāvādā, appaṭiviratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Tesaṁ taṁ hoti appiyaṁ amanāpaṁ. Santi hi, bhante, bhagavato sāvakā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni[373] paṭisallānasāruppāni. Tattha santi uḷārā yakkhā nivāsino, ye imasmiṁ bhagavato pāvacane appasannā. Tesaṁ pasādāya uggaṇhātu, bhante, bhagavā āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāyā”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

643 Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ āṭānāṭiyaṁ rakkhaṁ abhāsi—

277. 644 “Vipassissa ca[374] namatthu,
cakkhumantassa sirīmato;
Sikhissapi ca[375] namatthu,
sabbabhūtānukampino.

645 Vessabhussa ca[376] namatthu,
nhātakassa tapassino;
Namatthu kakusandhassa,
mārasenāpamaddino.

646 Koṇāgamanassa namatthu,
brāhmaṇassa vusīmato;
Kassapassa ca[377] namatthu,
vippamuttassa sabbadhi.

647 Aṅgīrasassa namatthu,
sakyaputtassa sirīmato;
Yo imaṁ dhammaṁ desesi[378],
sabbadukkhāpanūdanaṁ.

648 Ye cāpi nibbutā loke,
yathābhūtaṁ vipassisuṁ;
Te janā apisuṇātha[379],
mahantā vītasāradā.

649 Hitaṁ devamanussānaṁ,
yaṁ namassanti gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

278. 650 Yato uggacchati sūriyo[380],
ādicco maṇḍalī mahā;
Yassa cuggacchamānassa,
saṁvarīpi nirujjhati;
Yassa cuggate sūriye,
‘divaso’ti pavuccati.

651 Rahadopi tattha gambhīro,
samuddo saritodako;
Evaṁ taṁ tattha jānanti,
‘samuddo saritodako’.

652 Ito ‘sā purimā disā’,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

653 Gandhabbānaṁ adhipati[381],
‘dhataraṭṭho’ti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
gandhabbehi purakkhato.

654 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

655 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

656 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

657 ‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’,
‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.

279. 658 Yena petā pavuccanti,
pisuṇā piṭṭhimaṁsikā;
Pāṇātipātino luddā[382],
corā nekatikā janā.

659 Ito ‘sā dakkhiṇā disā’,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

660 Kumbhaṇḍānaṁ adhipati,
‘virūḷho’ iti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
kumbhaṇḍehi purakkhato.

661 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

662 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

663 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

664 ‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’,
‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.

280. 665 Yattha coggacchati sūriyo,
ādicco maṇḍalī mahā;
Yassa coggacchamānassa,
divasopi nirujjhati;
Yassa coggate sūriye,
‘saṁvarī’ti pavuccati.

666 Rahadopi tattha gambhīro,
samuddo saritodako;
Evaṁ taṁ tattha jānanti,
‘samuddo saritodako’.

667 Ito ‘sā pacchimā disā’,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

668 Nāgānañca adhipati,
‘virūpakkho’ti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
nāgeheva purakkhato.

669 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

670 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

671 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

672 ‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’,
‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotamaṁ’.

281. 673 Yena uttarakuruvho[383],
mahāneru sudassano;
Manussā tattha jāyanti,
amamā apariggahā.

674 Na te bījaṁ pavapanti,
napi nīyanti naṅgalā;
Akaṭṭhapākimaṁ sāliṁ,
paribhuñjanti mānusā.

675 Akaṇaṁ athusaṁ suddhaṁ,
sugandhaṁ taṇḍulapphalaṁ;
Tuṇḍikīre pacitvāna,
tato bhuñjanti bhojanaṁ.

676 Gāviṁ ekakhuraṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ;
Pasuṁ ekakhuraṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ.

677 Itthiṁ vā vāhanaṁ[384] katvā,
anuyanti disodisaṁ;
Purisaṁ vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ.

678 Kumāriṁ vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ;
Kumāraṁ vāhanaṁ katvā,
anuyanti disodisaṁ.

679 Te yāne abhiruhitvā,
Sabbā disā anupariyāyanti[385];
Pacārā tassa rājino.

680 Hatthiyānaṁ assayānaṁ,
dibbaṁ yānaṁ upaṭṭhitaṁ;
Pāsādā sivikā ceva,
mahārājassa yasassino.

681 Tassa ca nagarā ahu,
Antalikkhe sumāpitā;
Āṭānāṭā kusināṭā parakusināṭā,
Nāṭasuriyā parakusiṭanāṭā. [386]

682 Uttarena kasivanto[387],
Janoghamaparena ca;
Navanavutiyo ambaraambaravatiyo,
Āḷakamandā nāma rājadhānī.

683 Kuverassa kho pana mārisa,
Mahārājassa visāṇā nāma rājadhānī;
Tasmā kuvero mahārājā,
‘Vessavaṇo’ti pavuccati.

684 Paccesanto pakāsenti,
Tatolā tattalā tatotalā;
Ojasi tejasi tatojasī,
Sūro rājā ariṭṭho nemi.

685 Rahadopi tattha dharaṇī nāma,
Yato meghā pavassanti;
Vassā yato patāyanti,
Sabhāpi tattha sālavatī[388] nāma.

686 Yattha yakkhā payirupāsanti,
Tattha niccaphalā rukkhā;
Nānā dijagaṇā yutā,
Mayūrakoñcābhirudā;
Kokilādīhi vagguhi. [389]

687 Jīvañjīvakasaddettha,
atho oṭṭhavacittakā;
Kukkuṭakā kuḷīrakā,
vane pokkharasātakā. [390]

688 Sukasāḷikasaddettha,
daṇḍamāṇavakāni ca;
Sobhati sabbakālaṁ sā,
kuveranaḷinī sadā.

689 Ito ‘sā uttarā disā’,
iti naṁ ācikkhatī jano;
Yaṁ disaṁ abhipāleti,
mahārājā yasassi so.

690 Yakkhānañca adhipati,
‘kuvero’ iti nāmaso;
Ramatī naccagītehi,
yakkheheva purakkhato.

691 Puttāpi tassa bahavo,
ekanāmāti me sutaṁ;
Asīti dasa eko ca,
indanāmā mahabbalā.

692 Te cāpi buddhaṁ disvāna,
buddhaṁ ādiccabandhunaṁ;
Dūratova namassanti,
mahantaṁ vītasāradaṁ.

693 Namo te purisājañña,
namo te purisuttama;
Kusalena samekkhasi,
amanussāpi taṁ vandanti;
Sutaṁ netaṁ abhiṇhaso,
tasmā evaṁ vademase.

694 ‘Jinaṁ vandatha gotamaṁ’,
‘jinaṁ vandāma gotamaṁ;
Vijjācaraṇasampannaṁ,
buddhaṁ vandāma gotaman’ti.

695 Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya.

282. 696 Yassa kassaci, mārisa, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā upāsakassa vā upāsikāya vā ayaṁ āṭānāṭiyā rakkhā suggahitā bhavissati samattā pariyāputā[391]. Tañce amanusso yakkho vā yakkhinī vā yakkhapotako vā yakkhapotikā vā yakkhamahāmatto vā yakkhapārisajjo vā yakkhapacāro vā, gandhabbo vā gandhabbī vā gandhabbapotako vā gandhabbapotikā vā gandhabbamahāmatto vā gandhabbapārisajjo vā gandhabbapacāro vā, kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā kumbhaṇḍapotako vā kumbhaṇḍapotikā vā kumbhaṇḍamahāmatto vā kumbhaṇḍapārisajjo vā kumbhaṇḍapacāro vā, nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā, paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya. Na me so, mārisa, amanusso labheyya gāmesu vā nigamesu vā sakkāraṁ vā garukāraṁ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya āḷakamandāya nāma rājadhāniyā vatthuṁ vā vāsaṁ vā. Na me so, mārisa, amanusso labheyya yakkhānaṁ samitiṁ gantuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā anāvayhampi naṁ kareyyuṁ avivayhaṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā attāhipi paripuṇṇāhi paribhāsāhi paribhāseyyuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā rittampissa pattaṁ sīse nikkujjeyyuṁ. Apissu naṁ, mārisa, amanussā sattadhāpissa muddhaṁ phāleyyuṁ.

697 Santi hi, mārisa, amanussā caṇḍā ruddhā[392] rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Seyyathāpi, mārisa, rañño māgadhassa vijite mahācorā. Te neva rañño māgadhassa ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ ādiyanti, na rañño māgadhassa purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti. Te kho te, mārisa, mahācorā rañño māgadhassa avaruddhā nāma vuccanti. Evameva kho, mārisa, santi amanussā caṇḍā ruddhā rabhasā, te neva mahārājānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ ādiyanti, na mahārājānaṁ purisakānaṁ purisakānaṁ ādiyanti. Te kho te, mārisa, amanussā mahārājānaṁ avaruddhā nāma vuccanti. Yo hi koci, mārisa, amanusso yakkho vā yakkhinī vā…pe… gandhabbo vā gandhabbī vā…pe… kumbhaṇḍo vā kumbhaṇḍī vā…pe… nāgo vā nāgī vā nāgapotako vā nāgapotikā vā nāgamahāmatto vā nāgapārisajjo vā nāgapacāro vā paduṭṭhacitto bhikkhuṁ vā bhikkhuniṁ vā upāsakaṁ vā upāsikaṁ vā gacchantaṁ vā anugaccheyya, ṭhitaṁ vā upatiṭṭheyya, nisinnaṁ vā upanisīdeyya, nipannaṁ vā upanipajjeyya. Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ— ‘ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī’ti.

283. 698 Katamesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ?

699 Indo somo varuṇo ca,
bhāradvājo pajāpati;
Candano kāmaseṭṭho ca,
kinnughaṇḍu nighaṇḍu ca.

700 Panādo opamañño ca,
devasūto ca mātali;
Cittaseno ca gandhabbo,
naḷo rājā janesabho[393].

701 Sātāgiro hemavato,
puṇṇako karatiyo guḷo;
Sivako mucalindo ca,
vessāmitto yugandharo.

702 Gopālo supparodho ca[394],
Hiri netti ca mandiyo;
Pañcālacaṇḍo āḷavako,
Pajjunno sumano sumukho;
Dadhimukho maṇi māṇivaro[396] dīgho,
Atho serīsako[397] saha. [395]

703 Imesaṁ yakkhānaṁ mahāyakkhānaṁ senāpatīnaṁ mahāsenāpatīnaṁ ujjhāpetabbaṁ vikkanditabbaṁ viravitabbaṁ— ‘ayaṁ yakkho gaṇhāti, ayaṁ yakkho āvisati, ayaṁ yakkho heṭheti, ayaṁ yakkho viheṭheti, ayaṁ yakkho hiṁsati, ayaṁ yakkho vihiṁsati, ayaṁ yakkho na muñcatī’ti.

704 Ayaṁ kho sā, mārisa, āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ guttiyā rakkhāya avihiṁsāya phāsuvihārāya. Handa ca dāni mayaṁ, mārisa, gacchāma bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti. “Yassadāni tumhe, mahārājāno, kālaṁ maññathā”ti.

284. 705 Atha kho cattāro mahārājā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Tepi kho yakkhā uṭṭhāyāsanā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce nāmagottaṁ sāvetvā tatthevantaradhāyiṁsu. Appekacce tuṇhībhūtā tatthevantaradhāyiṁsūti.

706 Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

  1. mahārājā: mahārājāno (ka-ma) (Word Variant) ↩
  2. obhāsetvā: gijjhakūṭaṁ obhāsetvā (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  3. manussarāhasseyyakāni: manussarāhaseyyakāni (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  4. ca: cakāro sī, syā1-3, pā1 potthakesu (Word Variant) ↩
  5. ca: cakāro sī, syā1-3, pā1 potthakesu (Word Variant) ↩
  6. ca: cakāro sī, syā1-3, pā1 potthakesu (Word Variant) ↩
  7. ca: cakāro sī, syā1-3, pā1 potthakesu (Word Variant) ↩
  8. desesi: dhammamadesesi (sī, syā1-3, pā1), dhammaṁ deseti (?) (Word Variant) ↩
  9. apisuṇātha: apisuṇā (sī, syā1-3), apisunā (pā1) (Word Variant) ↩
  10. sūriyo: suriyo (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  11. adhipati: ādhipati (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  12. luddā: luddhā (pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
  13. uttarakuruvho: uttarakurū rammā (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  14. vāhanaṁ: itthī-vāhanaṁ (sī, pā1), itthiṁ vāhanaṁ (syā1-3) (Word Variant) ↩
  15. anupariyāyanti: anupariyanti (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  16. Nāṭasuriyā: nāṭapuriyā (sī, pā1), nāṭapariyā (syā1-3) (Word Variant) ↩
  17. kasivanto: kapivanto (sī), kapīvanto (syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  18. sālavatī: bhagalavatī (sī, syā1-3), bhagalavati (pā1) (Word Variant) ↩
  19. Mayūrakoñcābhirudā: mayurakoñcābhirutā (sī) (Word Variant) ↩
  20. Kukkuṭakā: kukutthakā (sī, pā1) (Word Variant) ↩
  21. pariyāputā: pariyāpuṭā (ka-ma) (Word Variant) ↩
  22. ruddhā: ruddā (sī, pā1) (Word Variant) ↩
  23. janesabho: janosabho (syā1-3) (Word Variant) ↩
  24. ca: suppagedho ca (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  25. Pajjunno: pajjanno (sī), pajuṇṇo (syā1-3) (Word Variant) ↩
  26. māṇivaro: maṇi mānicaro (syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  27. serīsako: serissako (sī, pā1) (Word Variant) ↩