Tipitaka2500 tipitaka2500.github.io

7.3 Tikavāra

7.3. ติกวาร

Ekuttarikanaya

Tikavāra

323. 1464 Atthāpatti tiṭṭhante bhagavati āpajjati, no parinibbute; atthāpatti parinibbute bhagavati āpajjati, no tiṭṭhante; atthāpatti tiṭṭhantepi bhagavati āpajjati parinibbutepi. Atthāpatti kāle āpajjati, no vikāle; atthāpatti vikāle āpajjati, no kāle; atthāpatti kāle ceva āpajjati vikāle ca. Atthāpatti rattiṁ āpajjati, no divā; atthāpatti divā āpajjati, no rattiṁ; atthāpatti rattiñceva āpajjati divā ca. Atthāpatti dasavasso āpajjati, no ūnadasavasso; atthāpatti ūnadasavasso āpajjati, no dasavasso; atthāpatti dasavasso ceva āpajjati ūnadasavasso ca. Atthāpatti pañcavasso āpajjati, no ūnapañcavasso; atthāpatti ūnapañcavasso āpajjati, no pañcavasso; atthāpatti pañcavasso ceva āpajjati ūnapañcavasso ca. Atthāpatti kusalacitto āpajjati; atthāpatti akusalacitto āpajjati; atthāpatti abyākatacitto āpajjati. Atthāpatti sukhavedanāsamaṅgī āpajjati; atthāpatti dukkhavedanāsamaṅgī āpajjati; atthāpatti adukkhamasukhavedanāsamaṅgī āpajjati. Tīṇi codanāvatthūni— diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya. Tayo salākaggāhā— guḷhako, vivaṭako[182], sakaṇṇajappako. Tayo paṭikkhepā— mahicchatā, asantuṭṭhitā[183], asallekhatā. Tayo anuññātā— appicchatā, santuṭṭhitā, sallekhatā. Aparepi tayo paṭikkhepā— mahicchatā, asantuṭṭhitā, amattaññutā. Tayo anuññātā— appicchatā, santuṭṭhitā, mattaññutā. Tisso paññattiyo— paññatti, anupaññatti, anuppannapaññatti. Aparāpi tisso paññattiyo— sabbatthapaññatti, padesapaññatti, sādhāraṇapaññatti. Aparāpi tisso paññattiyo— asādhāraṇapaññatti, ekatopaññatti, ubhatopaññatti.

1465 [185] [184] Atthāpatti bālo āpajjati, no paṇḍito; atthāpatti paṇḍito āpajjati, no bālo; atthāpatti bālo ceva āpajjati paṇḍito ca. Atthāpatti kāḷe āpajjati, no juṇhe; atthāpatti juṇhe āpajjati, no kāḷe; atthāpatti kāḷe ceva āpajjati juṇhe ca. Atthi kāḷe kappati, no juṇhe; atthi juṇhe kappati, no kāḷe; atthi kāḷe ceva kappati juṇhe ca. Atthāpatti hemante āpajjati, no gimhe no vasse; atthāpatti gimhe āpajjati, no hemante no vasse; atthāpatti vasse āpajjati, no hemante no gimhe. Atthāpatti saṁgho āpajjati, na gaṇo na puggalo; atthāpatti gaṇo āpajjati, na saṁgho na puggalo; atthāpatti puggalo āpajjati, na saṁgho na gaṇo. Atthi saṁghassa kappati, na gaṇassa na puggalassa; atthi gaṇassa kappati, na saṁghassa na puggalassa; atthi puggalassa kappati, na saṁghassa na gaṇassa. Tisso chādanā vatthuṁ chādeti, no āpattiṁ; āpattiṁ chādeti, no vatthuṁ; vatthuñceva chādeti āpattiñca. Tisso paṭicchādiyo— jantāgharapaṭicchādi, udakapaṭicchādi, vatthapaṭicchādi. Tīṇi paṭicchannāni vahanti, no vivaṭāni— mātugāmo paṭicchanno vahati, no vivaṭo; brāhmaṇānaṁ mantā paṭicchannā vahanti, no vivaṭā; micchādiṭṭhi paṭicchannā vahati, no vivaṭā. Tīṇi vivaṭāni virocanti, no paṭicchannāni— candamaṇḍalaṁ vivaṭaṁ virocati, no paṭicchannaṁ; sūriyamaṇḍalaṁ vivaṭaṁ virocati, no paṭicchannaṁ; tathāgatappavedito dhammavinayo vivaṭo virocati, no paṭicchanno. Tayo senāsanaggāhā— purimako, pacchimako, antarāmuttako. Atthāpatti gilāno āpajjati, no agilāno; atthāpatti agilāno āpajjati, no gilāno; atthāpatti gilāno ceva āpajjati agilāno ca.

1466 Tīṇi adhammikāni pātimokkhaṭṭhapanāni. Tīṇi dhammikāni pātimokkhaṭṭhapanāni. Tayo parivāsā— paṭicchannaparivāso, appaṭicchannaparivāso, suddhantaparivāso. Tayo mānattā— paṭicchannamānattaṁ, appaṭicchannamānattaṁ, pakkhamānattaṁ. Tayo pārivāsikassa bhikkhuno ratticchedā— sahavāso, vippavāso, anārocanā. Atthāpatti anto āpajjati, no bahi; atthāpatti bahi āpajjati, no anto; atthāpatti anto ceva āpajjati bahi ca. Atthāpatti antosīmāya āpajjati, no bahisīmāya; atthāpatti bahisīmāya āpajjati, no antosīmāya; atthāpatti antosīmāya ceva āpajjati bahisīmāya ca. Tīhākārehi āpattiṁ āpajjati— kāyena āpajjati, vācāya āpajjati, kāyena vācāya āpajjati. Aparehipi tīhākārehi āpattiṁ āpajjati— saṁghamajjhe, gaṇamajjhe, puggalassa santike. Tīhākārehi āpattiyā vuṭṭhāti— kāyena vuṭṭhāti, vācāya vuṭṭhāti, kāyena vācāya vuṭṭhāti. Aparehipi tīhākārehi āpattiyā vuṭṭhāti— saṁghamajjhe, gaṇamajjhe, puggalassa santike. Tīṇi adhammikāni amūḷhavinayassa dānāni. Tīṇi dhammikāni amūḷhavinayassa dānāni.

1467 [191] [190] [189] [188] [187] [186] Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho tajjanīyakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti kalahakārako vivādakārako bhassakārako saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno gihisaṁsaṭṭho viharati ananulomikehi gihisaṁsaggehi. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho niyassakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti…pe… saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno gihisaṁsaṭṭho viharati ananulomikehi gihisaṁsaggehi. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho pabbājanīyakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti…pe… saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno kuladūsako hoti pāpasamācāro pāpasamācārā dissanti ceva suyyanti ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho paṭisāraṇīyakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti…pe… saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno gihī akkosati paribhāsati. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho āpattiyā adassane ukkhepanīyakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti…pe… saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno āpattiṁ āpajjitvā na icchati āpattiṁ passituṁ. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti…pe… saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno āpattiṁ āpajjitvā na icchati āpattiṁ paṭikātuṁ. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammaṁ kareyya— bhaṇḍanakārako hoti…pe… saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto, āpattibahulo anapadāno na icchati pāpikaṁ diṭṭhiṁ paṭinissajjituṁ.

1468 Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno ākaṅkhamāno saṁgho āgāḷhāya ceteyya— bhaṇḍanakārako hoti kalahakārako vivādakārako bhassakārako saṁghe adhikaraṇakārako, bālo hoti abyatto āpattibahulo anapadāno, gihisaṁsaṭṭho viharati ananulomikehi gihisaṁsaggehi. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— adhisīle sīlavipanno hoti, ajjhācāre ācāravipanno hoti, atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno hoti. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— kāyikena davena samannāgato hoti, vācasikena davena samannāgato hoti, kāyikavācasikena davena samannāgato hoti. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— kāyikena anācārena samannāgato hoti, vācasikena anācārena samannāgato hoti, kāyikavācasikena anācārena samannāgato hoti. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— kāyikena upaghātikena samannāgato hoti, vācasikena upaghātikena samannāgato hoti, kāyikavācasikena upaghātikena samannāgato hoti. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— kāyikena micchājīvena samannāgato hoti, vācasikena micchājīvena samannāgato hoti, kāyikavācasikena micchājīvena samannāgato hoti. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— āpattiṁ āpanno kammakato upasampādeti, nissayaṁ deti, sāmaṇeraṁ upaṭṭhāpeti. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— yāya āpattiyā saṁghena kammaṁ kataṁ hoti taṁ āpattiṁ āpajjati, aññaṁ vā tādisikaṁ, tato vā pāpiṭṭhataraṁ. Aparehipi tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno kammaṁ kātabbaṁ— buddhassa avaṇṇaṁ bhāsati, dhammassa avaṇṇaṁ bhāsati, saṁghassa avaṇṇaṁ bhāsati.

1469 Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno saṁghamajjhe uposathaṁ ṭhapentassa— “alaṁ, bhikkhu, mā bhaṇḍanaṁ mā kalahaṁ mā viggahaṁ mā vivādan”ti omadditvā saṁghena uposatho kātabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno saṁghamajjhe pavāraṇaṁ ṭhapentassa— “alaṁ, bhikkhu, mā bhaṇḍanaṁ mā kalahaṁ mā viggahaṁ mā vivādan”ti omadditvā saṁghena pavāretabbaṁ— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno na kāci saṁghasammuti dātabbā— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatena bhikkhunā saṁghe na voharitabbaṁ[192]— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgato bhikkhu na kismiñci paccekaṭṭhāne ṭhapetabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno nissāya na vatthabbaṁ— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno nissayo na dātabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno okāsakammaṁ kārāpentassa nālaṁ okāsakammaṁ kātuṁ— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno savacanīyaṁ nādātabbaṁ— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno vinayo na pucchitabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatena bhikkhunā vinayo na pucchitabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno vinayo na vissajjetabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatena bhikkhunā vinayo na vissajjetabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno anuyogo na dātabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatena bhikkhunā saddhiṁ vinayo na sākacchitabbo[193]— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca. Tīhaṅgehi samannāgatena bhikkhunā na upasampādetabbaṁ na nissayo dātabbo na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo— alajjī ca hoti, bālo ca, apakatatto ca.

1470 Tayo uposathā— cātuddasiko, pannarasiko, sāmaggiuposatho. Aparepi tayo uposathā— saṁgheuposatho, gaṇeuposatho, puggaleuposatho. Aparepi tayo uposathā— suttuddesouposatho, pārisuddhiuposatho, adhiṭṭhānuposatho.

1471 Tisso pavāraṇā— cātuddasikā, pannarasikā, sāmaggipavāraṇā. Aparāpi tisso pavāraṇā— saṁghepavāraṇā, gaṇepavāraṇā, puggalepavāraṇā. Aparāpi tisso pavāraṇā— tevācikāpavāraṇā, dvevācikāpavāraṇā, samānavassikāpavāraṇā.

1472 [197] [196] Tayo āpāyikā nerayikā— idamappahāya, yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño, yo ca suddhaṁ brahmacāriṁ parisuddhabrahmacariyaṁ[194] carantaṁ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṁseti, yo cāyaṁ evaṁvādī evaṁdiṭṭhi[195]— “natthi kāmesu doso”ti so kāmesu pātabyataṁ āpajjati. Tīṇi akusalamūlāni— lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ. Tīṇi kusalamūlāni— alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ. Tīṇi duccaritāni— kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ. Tīṇi sucaritāni— kāyasucaritaṁ, vacīsucaritaṁ, manosucaritaṁ. Tayo atthavase paṭicca bhagavatā kulesu tikabhojanaṁ paññattaṁ— dummaṅkūnaṁ puggalānaṁ niggahāya, pesalānaṁ bhikkhūnaṁ phāsuvihārāya, “mā pāpicchā pakkhaṁ nissāya saṁghaṁ bhindeyyun”ti kulānuddayatāya ca. Tīhi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho pāpicchatā pāpamittatā oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṁ āpādi. Tisso sammutiyo— daṇḍasammuti, sikkāsammuti, daṇḍasikkāsammuti. Tisso pādukā dhuvaṭṭhānikā asaṅkamanīyā— vaccapādukā, passāvapādukā, ācamanapādukā. Tisso pādaghaṁsaniyo— sakkharaṁ, kathalā, samuddapheṇakoti.

1473 Tikaṁ niṭṭhitaṁ.

1474

1475 Tiṭṭhante kāle rattiñca,
dasa pañca kusalena;
Vedanā codanā vatthu,
salākā dve paṭikkhipā.

1476 Paññatti apare dve ca,
bālo kāḷe ca kappati;
Hemante saṁgho saṁghassa,
chādanā ca paṭicchādi.

1477 Paṭicchannā vivaṭā ca,
senāsanagilāyanā;
Pātimokkhaṁ parivāsaṁ,
mānattā pārivāsikā.

1478 Anto anto ca sīmāya,
āpajjati punāpare;
Vuṭṭhāti apare ceva,
amūḷhavinayā duve.

1479 Tajjanīyā niyassā ca,
pabbājapaṭisāraṇī;
Adassanā paṭikamme,
anissagge ca diṭṭhiyā. [198]

1480 Āgāḷhakammādhisīle,
davānācāraghātikā;
Ājīvāpannā tādisikā,
avaṇṇuposathena ca.

1481 Pavāraṇā sammuti ca,
vohārapaccekena ca;
Na vatthabbaṁ na dātabbaṁ,
okāsaṁ na kare tathā.

1482 Na kare savacanīyaṁ,
na pucchitabbakā duve;
Na vissajje duve ceva,
anuyogampi no dade.

1483 Sākacchā upasampadā,
nissayasāmaṇerā ca;
Uposathatikā tīṇi,
pavāraṇatikā tayo.

1484 Āpāyikā akusalā,
kusalā caritā duve;
Tikabhojanasaddhamme,
sammuti pādukena ca;
Pādaghaṁsanikā ceva,
uddānaṁ tikake idanti.

  1. vivaṭako: vivaṭṭako (ka-ma) (Word Variant) ↩
  2. asantuṭṭhitā: asantuṭṭhatā (syā1-3) (Word Variant) ↩
  3. 15A3:1005 (Cross Reference) ↩
  4. 15A3:1005; 28Mi:860 (Cross Reference) ↩
  5. 4V:36 (Cross Reference) ↩
  6. 4V:93 (Cross Reference) ↩
  7. 4V:135 (Cross Reference) ↩
  8. 4V:226 (Cross Reference) ↩
  9. 4V:273 (Cross Reference) ↩
  10. 4V:314 (Cross Reference) ↩
  11. voharitabbaṁ: saṁgho na voharitabbo (syā1), saṅgho na voharitabbo (syā2, syā3) (Word Variant) ↩
  12. sākacchitabbo: sākacchātabbo (pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
  13. parisuddhabrahmacariyaṁ: parisuddhaṁ brahmacariyaṁ (sī), suddhaṁ brahmacariyaṁ (syā1-3) (Word Variant) ↩
  14. evaṁdiṭṭhi: evaṁdiṭṭhī (sī) (Word Variant) ↩
  15. 15A3:597 (Cross Reference) ↩
  16. 4V:1585 (Cross Reference) ↩
  17. anissagge: anissaggī (ka-sī) (Word Variant) ↩