Niddesa
Nikkhepakaṇḍa
Dukanikkhepa
Saññojanagocchaka
Saññojanaduka
1118. 1810 Katame dhammā saññojanā? Dasa saññojanāni— kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ, mānasaññojanaṁ, diṭṭhisaññojanaṁ, vicikicchāsaññojanaṁ, sīlabbataparāmāsasaññojanaṁ, bhavarāgasaññojanaṁ, issāsaññojanaṁ, macchariyasaññojanaṁ, avijjāsaññojanaṁ.
1119. 1811 Tattha katamaṁ kāmarāgasaññojanaṁ? Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ— idaṁ vuccati kāmarāgasaññojanaṁ.
1120. 1812 [99] Tattha katamaṁ paṭighasaññojanaṁ? Anatthaṁ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṁ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṁ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṁ acari…pe… anatthaṁ carati…pe… anatthaṁ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari…pe… atthaṁ carati…pe… atthaṁ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa— idaṁ vuccati paṭighasaññojanaṁ.
1121. 1813 [100] Tattha katamaṁ mānasaññojanaṁ? Seyyohamasmīti māno, sadisohamasmīti māno, hīnohamasmīti māno. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo[101] dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa— idaṁ vuccati mānasaññojanaṁ.
1122. 1814 Tattha katamaṁ diṭṭhisaññojanaṁ? Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti vā, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā; yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ gāho patiṭṭhāho[102] abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho— idaṁ vuccati diṭṭhisaññojanaṁ. Ṭhapetvā sīlabbataparāmāsasaññojanaṁ sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhisaññojanaṁ.
1123. 1815 Tattha katamaṁ vicikicchāsaññojanaṁ? Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṁghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati; yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā thambhitattaṁ cittassa manovilekho— idaṁ vuccati vicikicchāsaññojanaṁ.
1124. 1816 Tattha katamaṁ sīlabbataparāmāsasaññojanaṁ? Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhīti; yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaññojanaṁ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho— idaṁ vuccati sīlabbataparāmāsasaññojanaṁ.
1125. 1817 Tattha katamaṁ bhavarāgasaññojanaṁ? Yo bhavesu bhavachando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ— idaṁ vuccati bhavarāgasaññojanaṁ.
1126. 1818 Tattha katamaṁ issāsaññojanaṁ? Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ[103]— idaṁ vuccati issāsaññojanaṁ.
1127. 1819 [104] Tattha katamaṁ macchariyasaññojanaṁ? Pañca macchariyāni— āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ. Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa— idaṁ vuccati macchariyasaññojanaṁ.
1128. 1820 Tattha katamaṁ avijjāsaññojanaṁ? Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ; yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ— idaṁ vuccati avijjāsaññojanaṁ.
1821 Ime dhammā saññojanā.
1129. 1822 Katame dhammā no saññojanā? Te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṁ, asaṅkhatā ca dhātu— ime dhammā no saññojanā.
- 8D:1078, 8D:1317; 17A9:237-239; 17A10:601-603; 24Mn:810; 25Cn:349; 30Vbh:2915, 30Vbh:2923 (Cross Reference) ↩
- 24Mn:265 (Cross Reference) ↩
- unnamo: uṇṇati uṇṇāmo (syā1-3), uṇṇati uṇṇamo (pā1) 30Vbh:2630, 30Vbh:2632 (Word Variant) ↩
- patiṭṭhāho: paṭiggāho (sī, syā1-3, pā1, cha1) evamuparipi, 29Dhs:847 ca aṭṭha. ca (Word Variant) ↩
- usūyitattaṁ: usuyyā usuyyanā usuyitattaṁ (pā1), ussuyā ussuyanā ussuyitattaṁ (ka-ma) (Word Variant) ↩
- 24Mn:129; 30Vbh:2683 (Cross Reference) ↩