Yuganaddhavagga
Yuganaddhakathā
Dhammuddhaccavāraniddesa
6. 1365 Kathaṁ dhammuddhaccaviggahitaṁ mānasaṁ hoti? Aniccato manasikaroto obhāso uppajjati, obhāso dhammoti obhāsaṁ āvajjati, tato vikkhepo uddhaccaṁ. Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti. Tena vuccati— “dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī”ti kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati, evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
1366 Aniccato manasikaroto ñāṇaṁ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṁ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṁ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, “nikanti dhammo”ti nikantiṁ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṁ. Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti. Tena vuccati— “dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī”ti. Kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati, evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
1367 Dukkhato manasikaroto…pe… anattato manasikaroto obhāso uppajjati…pe… ñāṇaṁ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṁ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṁ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, “nikanti dhammo”ti nikantiṁ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṁ. Tena uddhaccena viggahitamānaso anattato upaṭṭhānaṁ, aniccato upaṭṭhānaṁ, dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti. Tena vuccati— “dhammuddhaccaviggahitamānaso…pe… evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti”.
1368 Rūpaṁ aniccato manasikaroto…pe… rūpaṁ dukkhato manasikaroto… rūpaṁ anattato manasikaroto… vedanaṁ…pe… saññaṁ… saṅkhāre… viññāṇaṁ… cakkhuṁ…pe… jarāmaraṇaṁ aniccato manasikaroto…pe… jarāmaraṇaṁ dukkhato manasikaroto, jarāmaraṇaṁ anattato manasikaroto obhāso uppajjati…pe… ñāṇaṁ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṁ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṁ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, “nikanti dhammo”ti nikantiṁ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṁ. Tena uddhaccena viggahitamānaso. Jarāmaraṇaṁ anattato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti. Jarāmaraṇaṁ aniccato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti, jarāmaraṇaṁ dukkhato upaṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti. Tena vuccati— “dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti. So samayo, yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī”ti. Kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṁ dhammuddhaccaviggahitaṁ mānasaṁ hoti.
7. 1369 Obhāse ceva ñāṇe ca,
pītiyā ca vikampati;
Passaddhiyā sukhe ceva,
yehi cittaṁ pavedhati.
1370 Adhimokkhe ca paggāhe,
upaṭṭhāne ca kampati;
Upekkhāvajjanāya ceva,
upekkhāya ca nikantiyā.
1371 Imāni dasa ṭhānāni,
paññā yassa pariccitā;
Dhammuddhaccakusalo hoti,
na ca sammoha gacchati.
1372 Vikkhipati ceva kilissati ca,
Cavati cittabhāvanā;
Vikkhipati na kilissati,
Bhāvanā parihāyati.
1373 Vikkhipati na kilissati,
Bhāvanā na parihāyati;
Na ca vikkhipate cittaṁ na kilissati,
Na cavati cittabhāvanā.
1374 Imehi catūhi ṭhānehi cittassa saṅkhepavikkhepaviggahitaṁ[243] dasa ṭhāne sampajānātīti[244].
1375 Yuganaddhakathā niṭṭhitā.