Yuganaddhavagga
Yuganaddhakathā
Suttantaniddesa
2. 1336 Kathaṁ samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti? Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā vipassanā. Tena vuccati— “samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
1337 Maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati? Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati, pariggahaṭṭhena sammāvācā maggo sañjāyati, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto maggo sañjāyati, vodānaṭṭhena sammāājīvo maggo sañjāyati, paggahaṭṭhena sammāvāyāmo maggo sañjāyati, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati maggo sañjāyati, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati— evaṁ maggo sañjāyati.
1338 So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatīti kathaṁ āsevati? Āvajjanto āsevati, jānanto āsevati, passanto āsevati, paccavekkhanto āsevati, cittaṁ adhiṭṭhahanto āsevati, saddhāya adhimuccanto āsevati, vīriyaṁ paggaṇhanto āsevati, satiṁ upaṭṭhāpento āsevati, cittaṁ samādahanto āsevati, paññāya pajānanto āsevati, abhiññeyyaṁ abhijānanto āsevati, pariññeyyaṁ parijānanto āsevati, pahātabbaṁ pajahanto āsevati, bhāvetabbaṁ bhāvento āsevati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati— evaṁ āsevati.
1339 Bhāvetīti kathaṁ bhāveti? Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti, passanto bhāveti, paccavekkhanto bhāveti, cittaṁ adhiṭṭhahanto bhāveti, saddhāya adhimuccanto bhāveti, vīriyaṁ paggaṇhanto bhāveti, satiṁ upaṭṭhāpento bhāveti, cittaṁ samādahanto bhāveti, paññāya pajānanto bhāveti, abhiññeyyaṁ abhijānanto bhāveti, pariññeyyaṁ parijānanto bhāveti, pahātabbaṁ pajahanto bhāveti, bhāvetabbaṁ bhāvento bhāveti, sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti— evaṁ bhāveti.
1340 Bahulīkarotīti kathaṁ bahulīkaroti? Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti, passanto bahulīkaroti, paccavekkhanto bahulīkaroti, cittaṁ adhiṭṭhahanto bahulīkaroti, saddhāya adhimuccanto bahulīkaroti, vīriyaṁ paggaṇhanto bahulīkaroti, satiṁ upaṭṭhāpento bahulīkaroti, cittaṁ samādahanto bahulīkaroti, paññāya pajānanto bahulīkaroti, abhiññeyyaṁ abhijānanto bahulīkaroti, pariññeyyaṁ parijānanto bahulīkaroti, pahātabbaṁ pajahanto bahulīkaroti, bhāvetabbaṁ bhāvento bahulīkaroti, sacchikātabbaṁ sacchikaronto bahulīkaroti— evaṁ bahulīkaroti.
1341 Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti anusayā byantīhontīti kathaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti? Sotāpattimaggena, sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso— imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti; diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo— ime dve anusayā byantīhonti. Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ— imāni dve saññojanāni pahīyanti; oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo— ime dve anusayā byantīhonti. Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ— imāni dve saññojanāni pahīyanti; anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo— ime dve anusayā byantīhonti. Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā— imāni pañca saññojanāni pahīyanti; mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo— ime tayo anusayā byantīhonti. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
3. 1342 Abyāpādavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… ālokasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā vipassanā. Tena vuccati— “samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
1343 Maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati? Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati. Evaṁ maggo sañjāyati.
1344 So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatīti kathaṁ āsevati? Āvajjanto āsevati…pe… sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati, evaṁ āsevati. Bhāvetīti kathaṁ bhāveti? Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti…pe… sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti, evaṁ bhāveti. Bahulīkarotīti kathaṁ bahulīkaroti? Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti…pe… sacchikātabbaṁ sacchikaronto bahulīkaroti, evaṁ bahulīkaroti.
1345 Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhontīti kathaṁ saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti? Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso— imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti; diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo— ime dve anusayā byantīhonti. Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ— imāni dve saññojanāni pahīyanti; oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayo— ime dve anusayā byantīhonti. Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ— imāni dve saññojanāni pahīyanti; anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo— ime dve anusayā byantīhonti. Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā— imāni pañca saññojanāni pahīyanti; mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo— ime tayo anusayā byantīhonti. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṁ samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti.
4. 1346 Kathaṁ vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti? Aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā[242] cittassa ekaggatā avikkhepo. Samādhi iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho. Tena vuccati— “vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
1347 Rūpaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, rūpaṁ dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, rūpaṁ anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho. Tena vuccati— “vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
1348 Vedanaṁ…pe… saññaṁ… saṅkhāre… viññāṇaṁ… cakkhuṁ…pe… jarāmaraṇaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, jarāmaraṇaṁ dukkhato…pe… anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho. Tena vuccati— “vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṁ vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti.
5. 1349 Kathaṁ samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Soḷasahi ākārehi samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Ārammaṇaṭṭhena gocaraṭṭhena pahānaṭṭhena pariccāgaṭṭhena vuṭṭhānaṭṭhena vivaṭṭanaṭṭhena santaṭṭhena paṇītaṭṭhena vimuttaṭṭhena anāsavaṭṭhena taraṇaṭṭhena animittaṭṭhena appaṇihitaṭṭhena suññataṭṭhena ekarasaṭṭhena anativattanaṭṭhena yuganaddhaṭṭhena.
1350 Kathaṁ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhārammaṇo, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhārammaṇā. Iti ārammaṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṁ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. (1)
1351 Kathaṁ gocaraṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti gocaraṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “gocaraṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (2)
1352 Kathaṁ pahānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti pahānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “pahānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (3)
1353 Kathaṁ pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pariccajato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pariccajato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti pariccāgaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (4)
1354 Kathaṁ vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (5)
1355 Kathaṁ vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (6)
1356 Kathaṁ santaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi santo honti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā santā hoti nirodhagocarā. Iti santaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “santaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (7)
1357 Kathaṁ paṇītaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi paṇīto hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā paṇītā hoti nirodhagocarā. Iti paṇītaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “paṇītaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (8)
1358 Kathaṁ vimuttaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavā vimutto hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavā vimuttā hoti nirodhagocarā. Iti rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā paññāvimutti vimuttaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “vimuttaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (9)
1359 Kathaṁ anāsavaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavena anāsavo hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavena anāsavā hoti nirodhagocarā. Iti anāsavaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “anāsavaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (10)
1360 Kathaṁ taraṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca tarato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca tarato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti taraṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “taraṇaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (11)
1361 Kathaṁ animittaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbanimittehi animitto hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbanimittehi animittā hoti nirodhagocarā. Iti animittaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “animittaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (12)
1362 Kathaṁ appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbapaṇidhīhi appaṇihito hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbapaṇidhīhi appaṇihitā hoti nirodhagocarā. Iti appaṇihitaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. (13)
1363 Kathaṁ suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti? Uddhaccaṁ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbābhinivesehi suñño hoti nirodhagocaro, avijjaṁ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbābhinivesehi suññā hoti nirodhagocarā. Iti suññataṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṁ nātivattantīti. Tena vuccati— “suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvetī”ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā— āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṁ maggo sañjāyati…pe… evaṁ maggo sañjāyati. Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṁ suññataṭṭhena samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. Imehi soḷasahi ākārehi samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti, evaṁ samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti. (14)
1364 Suttantaniddeso.
- vosaggārammaṇatā: vossaggārammaṇatā (sī, syā1-3, pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩