Upālipañcaka
Attādānavagga
436. 2025 [339] “Codakena, bhante, bhikkhunā paraṁ codetukāmena kati dhamme ajjhattaṁ paccavekkhitvā paro codetabbo”ti?
2026 “Codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṁ paccavekkhitvā paro codetabbo. Katame pañca? Codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena evaṁ paccavekkhitabbaṁ—
2027 ‘Parisuddhakāyasamācāro nu khomhi, parisuddhenamhi kāyasamācārena samannāgato acchiddena appaṭimaṁsena, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti. No ce, upāli, bhikkhu parisuddhakāyasamācāro hoti, parisuddhena kāyasamācārena samannāgato acchiddena appaṭimaṁsena, tassa bhavanti vattāro— ‘iṅgha tāva āyasmā kāyikaṁ sikkhassū’ti itissa bhavanti vattāro.
2028 Puna caparaṁ, upāli, codakena bhikkhunā paraṁ codetukāmena evaṁ paccavekkhitabbaṁ— ‘parisuddhavacīsamācāro nu khomhi, parisuddhenamhi vacīsamācārena samannāgato acchiddena appaṭimaṁsena, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti. No ce, upāli, bhikkhu parisuddhavacīsamācāro hoti, parisuddhena vacīsamācārena samannāgato acchiddena appaṭimaṁsena, tassa bhavanti vattāro— ‘iṅgha tāva āyasmā vācasikaṁ sikkhassū’ti itissa bhavanti vattāro.
2029 Puna caparaṁ, upāli, codakena bhikkhunā paraṁ codetukāmena evaṁ paccavekkhitabbaṁ— ‘mettaṁ nu kho me cittaṁ paccupaṭṭhitaṁ sabrahmacārīsu anāghātaṁ, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti. No ce, upāli, bhikkhuno mettaṁ cittaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu anāghātaṁ, tassa bhavanti vattāro— ‘iṅgha tāva āyasmā sabrahmacārīsu mettaṁ cittaṁ upaṭṭhāpehī’ti itissa bhavanti vattāro.
2030 Puna caparaṁ, upāli, codakena bhikkhunā paraṁ codetukāmena evaṁ paccavekkhitabbaṁ— ‘bahussuto nu khomhi sutadharo sutasannicayo, ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpā me dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti. No ce, upāli, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpassa dhammā na bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, tassa bhavanti vattāro— ‘iṅgha tāva āyasmā āgamaṁ pariyāpuṇassū’ti itissa bhavanti vattāro.
2031 Puna caparaṁ, upāli, codakena bhikkhunā paraṁ codetukāmena evaṁ paccavekkhitabbaṁ— ‘ubhayāni kho me pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti. No ce, upāli, bhikkhuno ubhayāni pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso, ‘idaṁ panāvuso kattha vuttaṁ bhagavatā’ti iti puṭṭho na sampāyati[340], ( )[341] tassa bhavanti vattāro— ‘iṅgha tāva āyasmā vinayaṁ pariyāpuṇassū’ti itissa bhavanti vattāro. Codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṁ paccavekkhitvā paro codetabbo”ti.
437. 2032 “Codakena, bhante, bhikkhunā paraṁ codetukāmena kati dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhāpetvā paro codetabbo”ti?
2033 “Codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhāpetvā paro codetabbo. Katame pañca? Kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṁhitena vakkhāmi no anatthasaṁhitena, mettācitto vakkhāmi no dosantaroti— codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhāpetvā paro codetabbo”ti.
438. 2034 [342] “Codakena, bhante, bhikkhunā paraṁ codetukāmena kati dhamme ajjhattaṁ manasi karitvā paro codetabbo”ti?
2035 “Codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṁ manasi karitvā paro codetabbo. Katame pañca? Kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratā— codakenupāli, bhikkhunā paraṁ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṁ manasi karitvā paro codetabbo”ti.
439. 2036 “Katihi nu kho, bhante, aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno okāsakammaṁ kārāpentassa nālaṁ okāsakammaṁ kātun”ti?
2037 “Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno okāsakammaṁ kārāpentassa nālaṁ okāsakammaṁ kātuṁ. Katamehi pañcahi? Aparisuddhakāyasamācāro hoti, aparisuddhavacīsamācāro hoti, aparisuddhājīvo hoti, bālo hoti abyatto, na paṭibalo anuyuñjiyamāno anuyogaṁ dātuṁ— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno okāsakammaṁ kārāpentassa nālaṁ okāsakammaṁ kātuṁ.
2038 Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno okāsakammaṁ kārāpentassa alaṁ okāsakammaṁ kātuṁ. Katamehi pañcahi? Parisuddhakāyasamācāro hoti, parisuddhavacīsamācāro hoti, parisuddhājīvo hoti, paṇḍito hoti byatto paṭibalo anuyuñjiyamāno anuyogaṁ dātuṁ— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno okāsakammaṁ kārāpentassa alaṁ okāsakammaṁ kātun”ti.
440. 2039 [343] “Attādānaṁ ādātukāmena, bhante, bhikkhunā katihaṅgehi samannāgataṁ attādānaṁ ādātabban”ti?
2040 “Attādānaṁ ādātukāmenupāli, bhikkhunā pañcaṅgasamannāgataṁ[344] attādānaṁ ādātabbaṁ. Katame pañca[345]? Attādānaṁ ādātukāmena, upāli, bhikkhunā evaṁ paccavekkhitabbaṁ— ‘yaṁ kho ahaṁ imaṁ attādānaṁ ādātukāmo, kālo nu kho imaṁ attādānaṁ ādātuṁ udāhu no’ti. Sace, upāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘akālo imaṁ attādānaṁ ādātuṁ no kālo’ti, na taṁ, upāli, attādānaṁ ādātabbaṁ.
2041 Sace panupāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘kālo imaṁ attādānaṁ ādātuṁ no akālo’ti, tenupāli, bhikkhunā uttari paccavekkhitabbaṁ— ‘yaṁ kho ahaṁ imaṁ attādānaṁ ādātukāmo bhūtaṁ nu kho idaṁ attādānaṁ udāhu no’ti. Sace, upāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘abhūtaṁ idaṁ attādānaṁ no bhūtan’ti, na taṁ, upāli, attādānaṁ ādātabbaṁ.
2042 Sace panupāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘bhūtaṁ idaṁ attādānaṁ no abhūtan’ti, tenupāli, bhikkhunā uttari paccavekkhitabbaṁ— ‘yaṁ kho ahaṁ imaṁ attādānaṁ ādātukāmo, atthasaṁhitaṁ nu kho idaṁ attādānaṁ udāhu no’ti. Sace, upāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘anatthasaṁhitaṁ idaṁ attādānaṁ no atthasaṁhitan’ti, na taṁ, upāli, attādānaṁ ādātabbaṁ.
2043 Sace panupāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘atthasaṁhitaṁ idaṁ attādānaṁ no anatthasaṁhitan’ti, tenupāli, bhikkhunā uttari paccavekkhitabbaṁ— ‘imaṁ kho ahaṁ attādānaṁ ādiyamāno labhissāmi sandiṭṭhe sambhatte bhikkhū dhammato vinayato pakkhe udāhu no’ti. Sace, upāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘imaṁ kho ahaṁ attādānaṁ ādiyamāno na labhissāmi sandiṭṭhe sambhatte bhikkhū dhammato vinayato pakkhe’ti, na taṁ, upāli, attādānaṁ ādātabbaṁ.
2044 Sace panupāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘idaṁ kho ahaṁ attādānaṁ ādiyamāno labhissāmi sandiṭṭhe sambhatte bhikkhū dhammato vinayato pakkhe’ti, tenupāli, bhikkhunā uttari paccavekkhitabbaṁ— ‘imaṁ kho me attādānaṁ ādiyato bhavissati saṁghassa tatonidānaṁ bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo saṁghabhedo saṁgharāji saṁghavavatthānaṁ saṁghanānākaraṇaṁ udāhu no’ti. Sace, upāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘imaṁ kho me attādānaṁ ādiyato bhavissati saṁghassa tatonidānaṁ bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo saṁghabhedo saṁgharāji saṁghavavatthānaṁ saṁghanānākaraṇan’ti, na taṁ, upāli, attādānaṁ ādātabbaṁ.
2045 Sace panupāli, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti— ‘imaṁ kho me attādānaṁ ādiyato na bhavissati saṁghassa tatonidānaṁ bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo saṁghabhedo saṁgharāji saṁghavavatthānaṁ saṁghanānākaraṇan’ti, taṁ ādātabbaṁ, upāli, attādānaṁ. Evaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ kho, upāli, attādānaṁ ādinnaṁ pacchāpi avippaṭisārakaraṁ bhavissatī”ti.
441. 2046 “Katihi nu kho, bhante, aṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hotī”ti?
2047 “Pañcahupāli, aṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hoti. Katamehi pañcahi? Sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu; bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo; ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti tathārūpassa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso; vinaye kho pana ṭhito hoti asaṁhīro; paṭibalo hoti ubho atthapaccatthike assāsetuṁ saññāpetuṁ nijjhāpetuṁ pekkhetuṁ pasādetuṁ— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hoti.
2048 Aparehipi, upāli, pañcahaṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hoti. Katamehi pañcahi? Parisuddhakāyasamācāro hoti, parisuddhavacīsamācāro hoti, parisuddhājīvo hoti, paṇḍito hoti byatto, paṭibalo anuyuñjiyamāno anuyogaṁ dātuṁ— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hoti.
2049 Aparehipi, upāli, pañcahaṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hoti. Katamehi pañcahi? Vatthuṁ jānāti, nidānaṁ jānāti, paññattiṁ jānāti, padapaccābhaṭṭhaṁ jānāti, anusandhivacanapathaṁ jānāti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgato bhikkhu adhikaraṇajātānaṁ bhikkhūnaṁ bahūpakāro hotī”ti.
442. 2050 “Katihi nu kho, bhante, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabban”ti?
2051 “Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Suttaṁ na jānāti, suttānulomaṁ na jānāti, vinayaṁ na jānāti, vinayānulomaṁ na jānāti, na ca ṭhānāṭhānakusalo hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ.
2052 Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Suttaṁ jānāti, suttānulomaṁ jānāti, vinayaṁ jānāti, vinayānulomaṁ jānāti, ṭhānāṭhānakusalo ca hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ.
2053 Aparehipi, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Dhammaṁ na jānāti, dhammānulomaṁ na jānāti, vinayaṁ na jānāti, vinayānulomaṁ na jānāti, na ca pubbāparakusalo hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ.
2054 Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Dhammaṁ jānāti, dhammānulomaṁ jānāti, vinayaṁ jānāti, vinayānulomaṁ jānāti, pubbāparakusalo ca hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ.
2055 Aparehipi, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Vatthuṁ na jānāti, nidānaṁ na jānāti, paññattiṁ na jānāti, padapaccābhaṭṭhaṁ na jānāti, anusandhivacanapathaṁ na jānāti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ.
2056 Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Vatthuṁ jānāti, nidānaṁ jānāti, paññattiṁ jānāti, padapaccābhaṭṭhaṁ jānāti, anusandhivacanapathaṁ jānāti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ.
2057 Aparehipi, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Āpattiṁ na jānāti, āpattisamuṭṭhānaṁ na jānāti, āpattiyā payogaṁ na jānāti, āpattiyā vūpasamaṁ na jānāti, āpattiyā na vinicchayakusalo hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ.
2058 Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Āpattiṁ jānāti, āpattisamuṭṭhānaṁ jānāti, āpattiyā payogaṁ jānāti, āpattiyā vūpasamaṁ jānāti, āpattiyā vinicchayakusalo hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ.
2059 Aparehipi, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Adhikaraṇaṁ na jānāti, adhikaraṇasamuṭṭhānaṁ na jānāti, adhikaraṇassa payogaṁ na jānāti, adhikaraṇassa vūpasamaṁ na jānāti, adhikaraṇassa na vinicchayakusalo hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṁ.
2060 Pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabbaṁ. Katamehi pañcahi? Adhikaraṇaṁ jānāti, adhikaraṇasamuṭṭhānaṁ jānāti, adhikaraṇassa payogaṁ jānāti, adhikaraṇassa vūpasamaṁ jānāti, adhikaraṇassa vinicchayakusalo hoti— imehi kho, upāli, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā anuyuñjitabban”ti.
2061 Attādānavaggo niṭṭhito pañcamo.
2062
2063 Parisuddhañca kālena,
Kāruññaṁ okāsena ca;
Attādānaṁ adhikaraṇaṁ,
Aparehipi vatthuñca;
Suttaṁ dhammaṁ puna vatthuñca,
Āpatti adhikaraṇena cāti. [346]
- 4V:1929; 17A10:301 (Cross Reference) ↩
- sampāyati: na sampādeti (sī, syā1-3), na sampādayati (ka-ma) (Word Variant) ↩
- ): (na saññāyati) (sī) (Word Variant) ↩
- 4V:1935 (Cross Reference) ↩
- 4V:1922 (Cross Reference) ↩
- pañcaṅgasamannāgataṁ: pañcahaṅgehi samannāgataṁ (sī, syā1-3) (Word Variant) ↩
- pañca: katamehi pañcahi (syā1-3) (Word Variant) ↩
- Kāruññaṁ: kāruññena (sī), kāruññe (syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩