Niddesa
Nikkhepakaṇḍa
Dukanikkhepa
Hetugocchaka
Hetuduka
1059. 1725 Katame dhammā hetū? Tayo kusalahetū, tayo akusalahetū, tayo abyākatahetū, nava kāmāvacarahetū cha rūpāvacarahetū, cha arūpāvacarahetū, cha apariyāpannahetū.
1060. 1726 Tattha katame tayo kusalahetū? Alobho, adoso, amoho.
1061. 1727 Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṁ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṁ anabhijjhā alobho kusalamūlaṁ— ayaṁ vuccati alobho.
1062. 1728 Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṁ metti mettāyanā mettāyitattaṁ anuddā anuddāyanā anudāyitattaṁ hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ— ayaṁ vuccati adoso.
1063. 1729 Tattha katamo amoho? Dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ, pubbante ñāṇaṁ, aparante ñāṇaṁ, pubbantāparante ñāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu ñāṇaṁ, yā evarūpā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi— ayaṁ vuccati amoho.
1730 Ime tayo kusalahetū.
1064. 1731 Tattha katame tayo akusalahetū? Lobho, doso, moho.
1065. 1732 [88] Tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandīrāgo[89] cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī[90] jālinī saritā visattikā suttaṁ visaṭā āyūhinī[91] dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsisanā āsisitattaṁ[92] rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā[93] sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chādanaṁ[94] bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ— ayaṁ vuccati lobho.
1066. 1733 Tattha katamo doso? Anatthaṁ me acarīti āghāto jāyati, anatthaṁ me caratīti āghāto jāyati, anatthaṁ me carissatīti āghāto jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṁ acari…pe… anatthaṁ carati…pe… anatthaṁ carissatīti āghāto jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari…pe… atthaṁ carati…pe… atthaṁ carissatīti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa— ayaṁ vuccati doso.
1067. 1734 [95] Tattha katamo moho? Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ, yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ— ayaṁ vuccati moho.
1735 Ime tayo akusalahetū.
1068. 1736 Tattha katame tayo abyākatahetū? Kusalānaṁ vā dhammānaṁ vipākato kiriyābyākatesu vā dhammesu alobho adoso amoho— ime tayo abyākatahetū.
1069. 1737 Tattha katame nava kāmāvacarahetū? Tayo kusalahetū, tayo akusalahetū, tayo abyākatahetū— ime nava kāmāvacarahetū.
1070. 1738 Tattha katame cha rūpāvacarahetū? Tayo kusalahetū, tayo abyākatahetū— ime cha rūpāvacarahetū.
1071. 1739 Tattha katame cha arūpāvacarahetū? Tayo kusalahetū, tayo abyākatahetū— ime cha arūpāvacarahetū.
1072. 1740 Tattha katame cha apariyāpannahetū? Tayo kusalahetū, tayo abyākatahetū— ime cha apariyāpannahetū.
1073. 1741 Tattha katame tayo kusalahetū? Alobho, adoso, amoho.
1074. 1742 Tattha katamo alobho? Yo alobho alubbhanā alubbhitattaṁ asārāgo asārajjanā asārajjitattaṁ anabhijjhā alobho kusalamūlaṁ— ayaṁ vuccati alobho.
1075. 1743 Tattha katamo adoso? Yo adoso adussanā adussitattaṁ…pe… abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ— ayaṁ vuccati adoso.
1076. 1744 [96] Tattha katamo amoho? Dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ, pubbante ñāṇaṁ, aparante ñāṇaṁ, pubbantāparante ñāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu ñāṇaṁ, yā evarūpā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ— ayaṁ vuccati amoho.
1745 Ime tayo kusalahetū.
1077. 1746 Tattha katame tayo abyākatahetū? Kusalānaṁ dhammānaṁ vipākato alobho adoso amoho— ime tayo abyākatahetū. Ime cha apariyāpannahetū— ime dhammā hetū.
1078. 1747 Katame dhammā na hetū? Te dhamme ṭhapetvā, avasesā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā; vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho; sabbañca rūpaṁ, asaṅkhatā ca dhātu— ime dhammā na hetū.
- 24Mn:22, 24Mn:106 (Cross Reference) ↩
- nandīrāgo: nandi nandirāgo (sī) (Word Variant) ↩
- sibbinī: sibbanī (sī) (Word Variant) ↩
- āyūhinī: āyūhanī (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
- āsisitattaṁ: āsiṁsanā āsiṁsitattaṁ (sī, syā1-3), āsiṁsanā asiṁsitattaṁ (pā1) (Word Variant) ↩
- pucchañjikatā: pucchañcikatā (sī), pucchikatā (ka-sī), puñcikatā (syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
- chādanaṁ: chadanaṁ (sī), chandānaṁ (pā1) (Word Variant) ↩
- 27Ne:411 (Cross Reference) ↩
- 27Ne:411 (Cross Reference) ↩