2.2.3.2 Dukaniddesaupādābhājanīya

Niddesa

Rūpakaṇḍa

Rūpavibhatti

Dukaniddesaupādābhājanīya

595. 1236 Katamaṁ taṁ rūpaṁ upādā? Cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, rūpāyatanaṁ, saddāyatanaṁ, gandhāyatanaṁ, rasāyatanaṁ, itthindriyaṁ, purisindriyaṁ, jīvitindriyaṁ, kāyaviññatti, vacīviññatti, ākāsadhātu, rūpassa lahutā, rūpassa mudutā, rūpassa kammaññatā, rūpassa upacayo, rūpassa santati, rūpassa jaratā, rūpassa aniccatā, kabaḷīkāro āhāro.

596. 1237 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ? Yaṁ cakkhu^[72] catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena cakkhunā anidassanena sappaṭighena rūpaṁ sanidassanaṁ sappaṭighaṁ passi vā passati vā passissati vā passe vā, cakkhumpetaṁ cakkhāyatanampetaṁ cakkhudhātupesā cakkhundriyaṁpetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ nettampetaṁ nayanaṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ.

597. 1238 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ? Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yamhi cakkhumhi anidassanamhi sappaṭighamhi rūpaṁ sanidassanaṁ sappaṭighaṁ paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, cakkhumpetaṁ cakkhāyatanampetaṁ cakkhudhātupesā cakkhundriyaṁpetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ nettampetaṁ nayanaṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ.

598. 1239 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ? Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ cakkhu anidassanaṁ sappaṭighaṁ rūpamhi sanidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, cakkhumpetaṁ cakkhāyatanampetaṁ cakkhudhātupesā cakkhundriyaṁpetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ nettampetaṁ nayanaṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ.

599. 1240 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ? Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ cakkhuṁ nissāya rūpaṁ ārabbha cakkhusamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ cakkhuṁ nissāya rūpaṁ ārabbha cakkhusamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… cakkhuviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ cakkhuṁ nissāya rūpārammaṇo cakkhusamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ cakkhuṁ nissāya rūpārammaṇā cakkhusamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… cakkhuviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, cakkhumpetaṁ cakkhāyatanampetaṁ cakkhudhātupesā cakkhundriyaṁpetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ nettampetaṁ nayanaṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ.

600. 1241 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ? Yaṁ sotaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena sotena anidassanena sappaṭighena saddaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ suṇi vā suṇāti vā suṇissati vā suṇe vā, sotaṁpetaṁ sotāyatanampetaṁ sotadhātupesā sotindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ.

601. 1242 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ? Yaṁ sotaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yamhi sotamhi anidassanamhi sappaṭighamhi saddo anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, sotaṁpetaṁ sotāyatanampetaṁ sotadhātupesā sotindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ.

602. 1243 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ? Yaṁ sotaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ sotaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ saddamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, sotaṁpetaṁ sotāyatanampetaṁ sotadhātupesā sotindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ.

603. 1244 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ? Yaṁ sotaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ sotaṁ nissāya saddaṁ ārabbha sotasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ sotaṁ nissāya saddaṁ ārabbha sotasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… sotaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ sotaṁ nissāya saddārammaṇo sotasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ sotaṁ nissāya saddārammaṇā sotasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… sotaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, sotaṁpetaṁ sotāyatanampetaṁ sotadhātupesā sotindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ.

604. 1245 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ? Yaṁ ghānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena ghānena anidassanena sappaṭighena gandhaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ ghāyi vā ghāyati vā ghāyissati vā ghāye vā, ghānaṁpetaṁ ghānāyatanampetaṁ ghānadhātupesā ghānindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ.

605. 1246 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ? Yaṁ ghānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yamhi ghānamhi anidassanamhi sappaṭighamhi gandho anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, ghānaṁpetaṁ ghānāyatanampetaṁ ghānadhātupesā ghānindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ.

606. 1247 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ? Yaṁ ghānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ ghānaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ gandhamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, ghānaṁpetaṁ ghānāyatanampetaṁ ghānadhātupesā ghānindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ.

607. 1248 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ? Yaṁ ghānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ ghānaṁ nissāya gandhaṁ ārabbha ghānasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ ghānaṁ nissāya gandhaṁ ārabbha ghānasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… ghānaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ ghānaṁ nissāya gandhārammaṇo ghānasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ ghānaṁ nissāya gandhārammaṇā ghānasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… ghānaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, ghānaṁpetaṁ ghānāyatanampetaṁ ghānadhātupesā ghānindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ ghānāyatanaṁ.

608. 1249 Katamaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ? Yā jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yāya jivhāya anidassanāya sappaṭighāya rasaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ sāyi vā sāyati vā sāyissati vā sāye vā, jivhāpesā jivhāyatanaṁpetaṁ jivhādhātupesā jivhindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ.

609. 1250 Katamaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ? Yā jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yāya jivhāya anidassanāya sappaṭighāya raso anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, jivhāpesā jivhāyatanaṁpetaṁ jivhādhātupesā jivhindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ.

610. 1251 Katamaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ? Yā jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yā jivhā anidassanā sappaṭighā rasamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, jivhāpesā jivhāyatanaṁpetaṁ jivhādhātupesā jivhindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ.

611. 1252 Katamaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ? Yā jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ jivhaṁ nissāya rasaṁ ārabbha jivhāsamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ jivhaṁ nissāya rasaṁ ārabbha jivhāsamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… jivhāviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ jivhaṁ nissāya rasārammaṇo jivhāsamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ jivhaṁ nissāya rasārammaṇā jivhāsamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… jivhāviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, jivhāpesā jivhāyatanaṁpetaṁ jivhādhātupesā jivhindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ jivhāyatanaṁ.

612. 1253 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ? Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena kāyena anidassanena sappaṭighena phoṭṭhabbaṁ anidassanasappaṭighaṁ phusi vā phusati vā phusissati vā phuse vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ^[73] kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.

613. 1254 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ? Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yamhi kāyamhi anidassanamhi sappaṭighamhi phoṭṭhabbo anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.

614. 1255 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ? Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yo kāyo anidassano sappaṭigho phoṭṭhabbamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.

615. 1256 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ? Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbaṁ ārabbha kāyasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbaṁ ārabbha kāyasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… kāyaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbārammaṇo kāyasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ kāyaṁ nissāya phoṭṭhabbārammaṇā kāyasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… kāyaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍaraṁpetaṁ khettampetaṁ vatthuṁpetaṁ orimaṁ tīraṁpetaṁ suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.

616. 1257 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ? Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ nīlaṁ pītakaṁ lohitakaṁ odātaṁ kāḷakaṁ mañjiṭṭhakaṁ^[74] hari harivaṇṇaṁ ambaṅkuravaṇṇaṁ dīghaṁ rassaṁ aṇuṁ thūlaṁ vaṭṭaṁ parimaṇḍalaṁ caturaṁsaṁ^[75] chaḷaṁsaṁ aṭṭhaṁsaṁ soḷasaṁsaṁ ninnaṁ thalaṁ chāyā ātapo āloko andhakāro abbhā mahikā dhūmo rajo candamaṇḍalassa vaṇṇanibhā sūriyamaṇḍalassa^[76] vaṇṇanibhā tārakarūpānaṁ vaṇṇanibhā ādāsamaṇḍalassa vaṇṇanibhā maṇisaṅkhamuttāveḷuriyassa vaṇṇanibhā jātarūparajatassa vaṇṇanibhā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ, yaṁ rūpaṁ sanidassanaṁ sappaṭighaṁ cakkhunā anidassanena sappaṭighena passi vā passati vā passissati vā passe vā, rūpaṁpetaṁ rūpāyatanampetaṁ rūpadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ.

617. 1258 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ? Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ nīlaṁ pītakaṁ lohitakaṁ odātaṁ kāḷakaṁ mañjiṭṭhakaṁ hari harivaṇṇaṁ ambaṅkuravaṇṇaṁ dīghaṁ rassaṁ aṇuṁ thūlaṁ vaṭṭaṁ parimaṇḍalaṁ caturaṁsaṁ chaḷaṁsaṁ aṭṭhaṁsaṁ soḷasaṁsaṁ ninnaṁ thalaṁ chāyā ātapo āloko andhakāro abbhā mahikā dhūmo rajo candamaṇḍalassa vaṇṇanibhā sūriyamaṇḍalassa vaṇṇanibhā tārakarūpānaṁ vaṇṇanibhā ādāsamaṇḍalassa vaṇṇanibhā maṇisaṅkhamuttāveḷuriyassa vaṇṇanibhā jātarūparajatassa vaṇṇanibhā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ, yamhi rūpamhi sanidassanamhi sappaṭighamhi cakkhuṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, rūpaṁpetaṁ rūpāyatanampetaṁ rūpadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ.

618. 1259 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ? Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ nīlaṁ pītakaṁ lohitakaṁ odātaṁ kāḷakaṁ mañjiṭṭhakaṁ hari harivaṇṇaṁ ambaṅkuravaṇṇaṁ dīghaṁ rassaṁ aṇuṁ thūlaṁ vaṭṭaṁ parimaṇḍalaṁ caturaṁsaṁ chaḷaṁsaṁ aṭṭhaṁsaṁ soḷasaṁsaṁ ninnaṁ thalaṁ chāyā ātapo āloko andhakāro abbhā mahikā dhūmo rajo candamaṇḍalassa vaṇṇanibhā sūriyamaṇḍalassa vaṇṇanibhā tārakarūpānaṁ vaṇṇanibhā ādāsamaṇḍalassa vaṇṇanibhā maṇisaṅkhamuttāveḷuriyassa vaṇṇanibhā jātarūparajatassa vaṇṇanibhā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ, yaṁ rūpaṁ sanidassanaṁ sappaṭighaṁ cakkhumhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, rūpaṁpetaṁ rūpāyatanampetaṁ rūpadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ.

619. 1260 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ? Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ nīlaṁ pītakaṁ lohitakaṁ odātaṁ kāḷakaṁ mañjiṭṭhakaṁ hari harivaṇṇaṁ ambaṅkuravaṇṇaṁ dīghaṁ rassaṁ aṇuṁ thūlaṁ vaṭṭaṁ parimaṇḍalaṁ caturaṁsaṁ chaḷaṁsaṁ aṭṭhaṁsaṁ soḷasaṁsaṁ ninnaṁ thalaṁ chāyā ātapo āloko andhakāro abbhā mahikā dhūmo rajo candamaṇḍalassa vaṇṇanibhā sūriyamaṇḍalassa vaṇṇanibhā tārakarūpānaṁ vaṇṇanibhā ādāsamaṇḍalassa vaṇṇanibhā maṇisaṅkhamuttāveḷuriyassa vaṇṇanibhā jātarūparajatassa vaṇṇanibhā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṁ sappaṭighaṁ, yaṁ rūpaṁ ārabbha cakkhuṁ nissāya cakkhusamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ rūpaṁ ārabbha cakkhuṁ nissāya cakkhusamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… cakkhuviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ rūpārammaṇo cakkhuṁ nissāya cakkhusamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ rūpārammaṇā cakkhuṁ nissāya cakkhusamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… cakkhuviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, rūpaṁpetaṁ rūpāyatanampetaṁ rūpadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ.

620. 1261 Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ? Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ saddaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ sotena anidassanena sappaṭighena suṇi vā suṇāti vā suṇissati vā suṇe vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

621. 1262 Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ? Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yamhi saddamhi anidassanamhi sappaṭighamhi sotaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

622. 1263 Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ? Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yo saddo anidassano sappaṭigho sotamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

623. 1264 Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ? Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ saddaṁ ārabbha sotaṁ nissāya sotasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ saddaṁ ārabbha sotaṁ nissāya sotasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… sotaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ saddārammaṇo sotaṁ nissāya sotasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ saddārammaṇā sotaṁ nissāya sotasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… sotaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

624. 1265 Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ? Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho^[77] vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ gandhaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ ghānena anidassanena sappaṭighena ghāyi vā ghāyati vā ghāyissati vā ghāye vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

625. 1266 Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ? Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yamhi gandhamhi anidassanamhi sappaṭighamhi ghānaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

626. 1267 Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ? Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yo gandho anidassano sappaṭigho ghānamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

627. 1268 Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ? Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ gandhaṁ ārabbha ghānaṁ nissāya ghānasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ gandhaṁ ārabbha ghānaṁ nissāya ghānasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… ghānaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ gandhārammaṇo ghānaṁ nissāya ghānasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ gandhārammaṇā ghānaṁ nissāya ghānasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… ghānaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

628. 1269 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ? Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ^[78] kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ rasaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ jivhāya anidassanāya sappaṭighāya sāyi vā sāyati vā sāyissati vā sāye vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

629. 1270 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ? Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yamhi rasamhi anidassanamhi sappaṭighamhi jivhā anidassanā sappaṭighā paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

630. 1271 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ? Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yo raso anidassano sappaṭigho jivhāya anidassanāya sappaṭighāya paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

631. 1272 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ? Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ rasaṁ ārabbha jivhaṁ nissāya jivhāsamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ rasaṁ ārabbha jivhaṁ nissāya jivhāsamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… jivhāviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ rasārammaṇo jivhaṁ nissāya jivhāsamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ rasārammaṇā jivhaṁ nissāya jivhāsamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… jivhāviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

632. 1273 Katamaṁ taṁ rūpaṁ itthindriyaṁ? Yaṁ itthiyā itthiliṅgaṁ^[79] itthinimittaṁ itthikuttaṁ itthākappo itthattaṁ itthibhāvo^[80]— idaṁ taṁ rūpaṁ itthindriyaṁ.

633. 1274 Katamaṁ taṁ rūpaṁ purisindriyaṁ? Yaṁ purisassa purisaliṅgaṁ purisanimittaṁ purisakuttaṁ purisākappo purisattaṁ purisabhāvo— idaṁ taṁ rūpaṁ purisindriyaṁ.

634. 1275 ^[81] Katamaṁ taṁ rūpaṁ jīvitindriyaṁ? Yo tesaṁ rūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ jīvitindriyaṁ.

635. 1276 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññatti? Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā abhikkamantassa vā paṭikkamantassa vā ālokentassa vā vilokentassa vā samiñjentassa vā pasārentassa vā kāyassa thambhanā santhambhanā santhambhitattaṁ viññatti viññāpanā viññāpitattaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññatti.

636. 1277 Katamaṁ taṁ rūpaṁ vacīviññatti? Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā vācā girā byappatho udīraṇaṁ ghoso ghosakammaṁ vācā vacībhedo— ayaṁ vuccati vācā. Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ vacīviññatti.

637. 1278 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ākāsadhātu? Yo ākāso ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaro vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ catūhi mahābhūtehi— idaṁ taṁ rūpaṁ ākāsadhātu.

638. 1279 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa lahutā? Yā rūpassa lahutā lahupariṇāmatā adandhanatā avitthanatā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa lahutā.

639. 1280 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa mudutā? Yā rūpassa mudutā maddavatā akakkhaḷatā akathinatā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa mudutā.

640. 1281 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa kammaññatā? Yā rūpassa kammaññatā kammaññattaṁ kammaññabhāvo— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa kammaññatā.

641. 1282 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa upacayo? Yo āyatanānaṁ ācayo, so rūpassa upacayo— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa upacayo.

642. 1283 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa santati? Yo rūpassa upacayo, sā rūpassa santati— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa santati.

643. 1284 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa jaratā? Yā rūpassa jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa jaratā.

644. 1285 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa aniccatā? Yo rūpassa khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa aniccatā.

645. 1286 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kabaḷīkāro āhāro? Odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ khīraṁ dadhi sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ yamhi yamhi janapade tesaṁ tesaṁ sattānaṁ mukhāsiyaṁ dantavikhādanaṁ galajjhoharaṇīyaṁ kucchivitthambhanaṁ, yāya ojāya sattā yāpenti— idaṁ taṁ rūpaṁ kabaḷīkāro āhāro.

1287 Idaṁ taṁ rūpaṁ upādā.
Upādābhājanīyaṁ.
Rūpakaṇḍe paṭhamabhāṇavāro.

646. 1288 Katamaṁ taṁ rūpaṁ no upādā? Phoṭṭhabbāyatanaṁ, āpodhātu.

647. 1289 Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ? Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yaṁ phoṭṭhabbaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ kāyena anidassanena sappaṭighena phusi vā phusati vā phusissati vā phuse vā phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

648. 1290 Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ? Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yamhi phoṭṭhabbamhi anidassanamhi sappaṭighamhi kāyo anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

649. 1291 Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ? Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yo phoṭṭhabbo anidassano sappaṭigho kāyamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

650. 1292 Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ? Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yaṁ phoṭṭhabbaṁ ārabbha kāyaṁ nissāya kāyasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ phoṭṭhabbaṁ ārabbha kāyaṁ nissāya kāyasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… kāyaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ phoṭṭhabbārammaṇo kāyaṁ nissāya kāyasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā…pe… yaṁ phoṭṭhabbārammaṇā kāyaṁ nissāya kāyasamphassajā vedanā…pe… saññā…pe… cetanā…pe… kāyaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

651. 1293 Katamaṁ taṁ rūpaṁ āpodhātu? Yaṁ āpo āpogataṁ sineho sinehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa— idaṁ taṁ rūpaṁ āpodhātu.

1294 Idaṁ taṁ rūpaṁ no upādā.

652. 1295 Katamaṁ taṁ rūpaṁ upādinnaṁ? Cakkhāyatanaṁ sotāyatanaṁ ghānāyatanaṁ jivhāyatanaṁ kāyāyatanaṁ itthindriyaṁ purisindriyaṁ jīvitindriyaṁ, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ kammassa katattā rūpāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ upādinnaṁ.

653. 1296 Katamaṁ taṁ rūpaṁ anupādinnaṁ? Saddāyatanaṁ kāyaviññatti vacīviññatti rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa jaratā rūpassa aniccatā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ na kammassa katattā rūpāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ anupādinnaṁ.

654. 1297 Katamaṁ taṁ rūpaṁ upādinnupādāniyaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kāyāyatanaṁ itthindriyaṁ purisindriyaṁ jīvitindriyaṁ, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ kammassa katattā rūpāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ upādinnupādāniyaṁ.

655. 1298 Katamaṁ taṁ rūpaṁ anupādinnupādāniyaṁ? Saddāyatanaṁ kāyaviññatti vacīviññatti rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa jaratā rūpassa aniccatā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ na kammassa katattā, rūpāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ anupādinnupādāniyaṁ.

656. 1299 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sanidassanaṁ? Rūpāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ sanidassanaṁ.

657. 1300 Katamaṁ taṁ rūpaṁ anidassanaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ anidassanaṁ.

658. 1301 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sappaṭighaṁ? Cakkhāyatanaṁ sotāyatanaṁ ghānāyatanaṁ jivhāyatanaṁ kāyāyatanaṁ rūpāyatanaṁ saddāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ sappaṭighaṁ.

659. 1302 Katamaṁ taṁ rūpaṁ appaṭighaṁ? Itthindriyaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ appaṭighaṁ.

660. 1303 Katamaṁ taṁ rūpaṁ indriyaṁ? Cakkhundriyaṁ sotindriyaṁ ghānindriyaṁ jivhindriyaṁ kāyindriyaṁ itthindriyaṁ purisindriyaṁ jīvitindriyaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ indriyaṁ.

661. 1304 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na indriyaṁ? Rūpāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na indriyaṁ.

662. 1305 Katamaṁ taṁ rūpaṁ mahābhūtaṁ? Phoṭṭhabbāyatanaṁ āpodhātu— idaṁ taṁ rūpaṁ mahābhūtaṁ.

663. 1306 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na mahābhūtaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na mahābhūtaṁ.

664. 1307 Katamaṁ taṁ rūpaṁ viññatti? Kāyaviññatti vacīviññatti— idaṁ taṁ rūpaṁ viññatti.

665. 1308 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na viññatti? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na viññatti.

666. 1309 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cittasamuṭṭhānaṁ? Kāyaviññatti vacīviññatti, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ rūpāyatanaṁ saddāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ cittasamuṭṭhānaṁ.

667. 1310 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cittasamuṭṭhānaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kāyāyatanaṁ itthindriyaṁ purisindriyaṁ jīvitindriyaṁ rūpassa jaratā rūpassa aniccatā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ na cittajaṁ na cittahetukaṁ na cittasamuṭṭhānaṁ rūpāyatanaṁ saddāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na cittasamuṭṭhānaṁ.

668. 1311 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cittasahabhu? Kāyaviññatti vacīviññatti— idaṁ taṁ rūpaṁ cittasahabhu.

669. 1312 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cittasahabhu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na cittasahabhu.

670. 1313 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cittānuparivatti? Kāyaviññatti vacīviññatti— idaṁ taṁ rūpaṁ cittānuparivatti.

671. 1314 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cittānuparivatti? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na cittānuparivatti.

672. 1315 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ajjhattikaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kāyāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ ajjhattikaṁ.

673. 1316 Katamaṁ taṁ rūpaṁ bāhiraṁ? Rūpāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ bāhiraṁ.

674. 1317 Katamaṁ taṁ rūpaṁ oḷārikaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ oḷārikaṁ.

675. 1318 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sukhumaṁ? Itthindriyaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ sukhumaṁ.

676. 1319 Katamaṁ taṁ rūpaṁ dūre? Itthindriyaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ dūre.

677. 1320 Katamaṁ taṁ rūpaṁ santike? Cakkhāyatanaṁ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ santike.

678. 1321 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa vatthu? Cakkhāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa vatthu.

679. 1322 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa na vatthu? Sotāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa na vatthu.

680. 1323 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassajāya vedanāya…pe… saññāya…pe… cetanāya…pe… cakkhuviññāṇassa vatthu? Cakkhāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhuviññāṇassa vatthu.

681. 1324 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhuviññāṇassa na vatthu? Sotāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhuviññāṇassa na vatthu.

682. 1325 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotasamphassassa…pe… ghānasamphassassa…pe… jivhāsamphassassa…pe… kāyasamphassassa vatthu? Kāyāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassassa vatthu.

683. 1326 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassassa na vatthu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassassa na vatthu.

684. 1327 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassajāya vedanāya…pe… saññāya…pe… cetanāya…pe… kāyaviññāṇassa vatthu? Kāyāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññāṇassa vatthu.

685. 1328 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññāṇassa na vatthu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññāṇassa na vatthu.

1329 Vatthudukaṁ.

686. 1330 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa ārammaṇaṁ? Rūpāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa ārammaṇaṁ.

687. 1331 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa na ārammaṇaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassassa na ārammaṇaṁ.

688. 1332 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhusamphassajāya vedanāya…pe… saññāya…pe… cetanāya…pe… cakkhuviññāṇassa ārammaṇaṁ? Rūpāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhuviññāṇassa ārammaṇaṁ.

689. 1333 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhuviññāṇassa na ārammaṇaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhuviññāṇassa na ārammaṇaṁ.

690. 1334 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotasamphassassa…pe… ghānasamphassassa…pe… jivhāsamphassassa…pe… kāyasamphassassa ārammaṇaṁ? Phoṭṭhabbāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassassa ārammaṇaṁ.

691. 1335 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassassa na ārammaṇaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassassa na ārammaṇaṁ.

692. 1336 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyasamphassajāya vedanāya…pe… saññāya…pe… cetanāya…pe… kāyaviññāṇassa ārammaṇaṁ? Phoṭṭhabbāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññāṇassa ārammaṇaṁ.

693. 1337 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññāṇassa na ārammaṇaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññāṇassa na ārammaṇaṁ.

1338 Ārammaṇadukaṁ.

694. 1339 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ? Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo…pe… suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhāyatanaṁ.

695. 1340 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cakkhāyatanaṁ? Sotāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na cakkhāyatanaṁ.

696. 1341 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotāyatanaṁ…pe… ghānāyatanaṁ…pe… jivhāyatanaṁ…pe… kāyāyatanaṁ? Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo…pe… suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyāyatanaṁ.

697. 1342 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na kāyāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na kāyāyatanaṁ.

698. 1343 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ? Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā…pe… rūpadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpāyatanaṁ.

699. 1344 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na rūpāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na rūpāyatanaṁ.

700. 1345 Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ…pe… gandhāyatanaṁ …pe… rasāyatanaṁ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṁ? Pathavīdhātu…pe… phoṭṭhabbadhātupesā— idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

701. 1346 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na phoṭṭhabbāyatanaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na phoṭṭhabbāyatanaṁ.

1347 Āyatanadukaṁ.

702. 1348 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhudhātu? Cakkhāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhudhātu.

703. 1349 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cakkhudhātu? Sotāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na cakkhudhātu.

704. 1350 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotadhātu…pe… ghānadhātu…pe… jivhādhātu…pe… kāyadhātu? Kāyāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyadhātu.

705. 1351 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na kāyadhātu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na kāyadhātu.

706. 1352 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpadhātu? Rūpāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpadhātu.

707. 1353 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na rūpadhātu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na rūpadhātu.

708. 1354 Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddadhātu…pe… gandhadhātu…pe… rasadhātu…pe… phoṭṭhabbadhātu? Phoṭṭhabbāyatanaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbadhātu.

709. 1355 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na phoṭṭhabbadhātu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na phoṭṭhabbadhātu.

1356 Dhātudukaṁ.

710. 1357 Katamaṁ taṁ rūpaṁ cakkhundriyaṁ? Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo…pe… suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ cakkhundriyaṁ.

711. 1358 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cakkhundriyaṁ? Sotāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na cakkhundriyaṁ.

712. 1359 Katamaṁ taṁ rūpaṁ sotindriyaṁ…pe… ghānindriyaṁ…pe… jivhindriyaṁ…pe… kāyindriyaṁ? Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo…pe… suñño gāmopeso— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyindriyaṁ.

713. 1360 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na kāyindriyaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na kāyindriyaṁ.

714. 1361 Katamaṁ taṁ rūpaṁ itthindriyaṁ? Yaṁ itthiyā itthiliṅgaṁ itthinimittaṁ itthikuttaṁ itthākappo itthattaṁ itthibhāvo— idaṁ taṁ rūpaṁ itthindriyaṁ.

715. 1362 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na itthindriyaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na itthindriyaṁ.

716. 1363 Katamaṁ taṁ rūpaṁ purisindriyaṁ? Yaṁ purisassa purisaliṅgaṁ purisanimittaṁ purisakuttaṁ purisākappo purisattaṁ purisabhāvo— idaṁ taṁ rūpaṁ purisindriyaṁ.

717. 1364 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na purisindriyaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na purisindriyaṁ.

718. 1365 Katamaṁ taṁ rūpaṁ jīvitindriyaṁ? Yo tesaṁ rūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ jīvitindriyaṁ.

719. 1366 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na jīvitindriyaṁ? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na jīvitindriyaṁ.

1367 Indriyadukaṁ.

720. 1368 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññatti? Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā abhikkamantassa vā paṭikkamantassa vā ālokentassa vā vilokentassa vā samiñjentassa vā pasārentassa vā kāyassa thambhanā santhambhanā santhambhitattaṁ viññatti viññāpanā viññāpitattaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññatti.

721. 1369 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na kāyaviññatti? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na kāyaviññatti.

722. 1370 Katamaṁ taṁ rūpaṁ vacīviññatti? Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā vācā girā byappatho udīraṇaṁ ghoso ghosakammaṁ vācā vacībhedo, ayaṁ vuccati vācā. Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ vacīviññatti.

723. 1371 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na vacīviññatti? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na vacīviññatti.

724. 1372 Katamaṁ taṁ rūpaṁ ākāsadhātu? Yo ākāso ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaro vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ catūhi mahābhūtehi— idaṁ taṁ rūpaṁ ākāsadhātu.

725. 1373 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na ākāsadhātu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na ākāsadhātu.

726. 1374 Katamaṁ taṁ rūpaṁ āpodhātu? Yaṁ āpo āpogataṁ sineho sinehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa— idaṁ taṁ rūpaṁ āpodhātu.

727. 1375 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na āpodhātu? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ na āpodhātu.

728. 1376 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa lahutā? Yā rūpassa lahutā lahupariṇāmatā adandhanatā avitthanatā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa lahutā.

729. 1377 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na lahutā? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na lahutā.

730. 1378 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa mudutā? Yā rūpassa mudutā maddavatā akakkhaḷatā akathinatā— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa mudutā.

731. 1379 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na mudutā? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na mudutā.

732. 1380 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa kammaññatā? Yā rūpassa kammaññatā kammaññattaṁ kammaññabhāvo— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa kammaññatā.

733. 1381 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na kammaññatā? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na kammaññatā.

734. 1382 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa upacayo? Yo āyatanānaṁ ācayo, so rūpassa upacayo— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa upacayo.

735. 1383 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na upacayo? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na upacayo.

736. 1384 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa santati? Yo rūpassa upacayo, sā rūpassa santati— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa santati.

737. 1385 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na santati? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na santati.

738. 1386 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa jaratā? Yā rūpassa jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa jaratā.

739. 1387 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na jaratā? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na jaratā.

740. 1388 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa aniccatā? Yo rūpassa khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa aniccatā.

741. 1389 Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na aniccatā? Cakkhāyatanaṁ…pe… kabaḷīkāro āhāro— idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa na aniccatā.

742. 1390 Katamaṁ taṁ rūpaṁ kabaḷīkāro āhāro? Odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ khīraṁ dadhi sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ yamhi yamhi janapade tesaṁ tesaṁ sattānaṁ mukhāsiyaṁ dantavikhādanaṁ galajjhoharaṇīyaṁ kucchivitthambhanaṁ, yāya ojāya sattā yāpenti— idaṁ taṁ rūpaṁ kabaḷīkāro āhāro.

743. 1391 Katamaṁ taṁ rūpaṁ na kabaḷīkāro āhāro? Cakkhāyatanaṁ…pe… rūpassa aniccatā— idaṁ taṁ rūpaṁ na kabaḷīkāro āhāro.

1392 Evaṁ duvidhena rūpasaṅgaho.
Sukhumarūpadukaṁ.
Dukaniddeso.