Tipitaka2500tipitaka2500.github.io

3.1.1 Soḷasapaññāniddesa

4.1.1. โสฬสปัญ์ญานิท์เทส

Paññāvagga

Mahāpaññākathā

Soḷasapaññāniddesa

4. 1749 Paññāpaṭilābhāya saṁvattantīti katamo paññāpaṭilābho? Catunnaṁ maggañāṇānaṁ, catunnaṁ phalañāṇānaṁ, catunnaṁ paṭisambhidāñāṇānaṁ, channaṁ abhiññāñāṇānaṁ, tesattatīnaṁ ñāṇānaṁ, sattasattatīnaṁ ñāṇānaṁ lābho paṭilābho patti sampatti phassanā[304] sacchikiriyā upasampadā. Paññāpaṭilābhāya saṁvattantīti— ayaṁ paññā paṭilābho. (1)

1750 Paññābuddhiyā saṁvattantīti katamā paññābuddhi? Sattannañca sekkhānaṁ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vaḍḍhati, arahato paññā vaḍḍhati. Vaḍḍhitavaḍḍhanā paññābuddhiyā saṁvattantīti— ayaṁ paññābuddhi. (2)

1751 Paññāvepullāya saṁvattantīti katamaṁ paññāvepullaṁ? Sattannaṁ sekkhānaṁ puthujjanakalyāṇakassa ca paññāvepullaṁ gacchati. Arahato paññā vepullagatā paññāvepullāya saṁvattantīti— idaṁ paññāvepullaṁ. (3)

1752 Mahāpaññatāya saṁvattantīti katamā mahāpaññā? Mahante atthe pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante dhamme pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantā niruttiyo pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante samādhikkhandhe pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante paññākkhandhe pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante sammappadhāne pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante iddhipāde pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantāni indriyāni pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantāni balāni pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahante bojjhaṅge pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantaṁ ariyamaggaṁ[305] pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantā abhiññāyo[306] pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahantaṁ paramatthaṁ nibbānaṁ pariggaṇhātīti— mahāpaññā. Mahāpaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ mahāpaññā. (4)

1753 Puthupaññatāya saṁvattantīti katamā puthupaññā? Puthunānākhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānādhātūsu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāāyatanesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāpaṭiccasamuppādesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāsuññatamanupalabbhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāatthesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānādhammesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāniruttīsu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāpaṭibhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāsīlakkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāsamādhikkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāpaññākkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāvimuttikkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāvimuttiñāṇadassanakkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāṭhānāṭṭhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāvihārasamāpattīsu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāariyasaccesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāsatipaṭṭhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāsammappadhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāiddhipādesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāindriyesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānābalesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānābojjhaṅgesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāariyamagge[307] ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāsāmaññaphalesu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthunānāabhiññāsu ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthujjanasādhāraṇe dhamme atikkamma[308] paramatthe nibbāne ñāṇaṁ pavattatīti— puthupaññā. Puthupaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ puthupaññā. (5)

1754 Vipulapaññatāya saṁvattantīti katamā vipulapaññā? Vipule atthe pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule dhamme pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulā niruttiyo pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule sīlakkhandhe pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule samādhikkhandhe pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule paññākkhandhe pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule sammappadhāne pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule iddhipāde pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulāni indriyāni pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulāni balāni pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipule bojjhaṅge pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulaṁ ariyamaggaṁ[309] pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulā abhiññāyo pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulaṁ paramatthaṁ nibbānaṁ pariggaṇhātīti— vipulapaññā. Vipulapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ vipulapaññā. (6)

1755 Gambhīrapaññatāya saṁvattantīti katamā gambhīrapaññā? Gambhīresu khandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīrāsu dhātūsu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu āyatanesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu paṭiccasamuppādesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu suññatamanupalabbhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu atthesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu dhammesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīrāsu niruttīsu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu paṭibhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu sīlakkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu samādhikkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu paññākkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu vimuttikkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu vimuttiñāṇadassanakkhandhesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu ṭhānāṭṭhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīrāsu vihārasamāpattīsu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu ariyasaccesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu satipaṭṭhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu sammappadhānesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu iddhipādesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu indriyesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu balesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu bojjhaṅgesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīre ariyamagge ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīresu sāmaññaphalesu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīrāsu abhiññāsu ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīre paramatthe nibbāne ñāṇaṁ pavattatīti— gambhīrapaññā. Gambhīrapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ gambhīrapaññā. (7)

1756 Asāmantapaññatāya saṁvattantīti katamā asāmantapaññā? Yassa puggalassa atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, tassa atthe ca dhamme ca niruttiyā ca paṭibhāne ca na añño koci sakkoti abhisambhavituṁ. Anabhisambhavanīyo ca so aññehīti— asāmantapañño.

1757 Puthujjanakalyāṇakassa paññā aṭṭhamakassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya aṭṭhamako asāmantapañño. Aṭṭhamakassa paññā sotāpannassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Aṭṭhamakaṁ upādāya sotāpanno asāmantapañño. Sotāpannassa paññā sakadāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Sotāpannaṁ upādāya sakadāgāmī asāmantapañño. Sakadāgāmissa paññā anāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Sakadāgāmiṁ upādāya anāgāmī asāmantapañño. Anāgāmissa paññā arahato paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Anāgāmiṁ upādāya arahā asāmantapañño. Arahato paññā paccekasambuddhassa[310] paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Arahantaṁ upādāya paccekabuddho asāmantapañño. Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṁ upādāya tathāgato arahaṁ sammāsambuddho aggo asāmantapañño.

5. 1758 [311] Paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatappaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā. “So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā[312], anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugāmī[313] ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā”.

1759 [314] “So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya. Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ[315] upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti. Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi taṁ[316] sabbaṁ jānitabbaṁ[317]. Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.

1760 Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Sabbaṁ vacīkammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ. Anāgate buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ. Paccuppanne buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ. Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ. Neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ. Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati. Ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammā phusitānaṁ[318] heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ. Neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ. Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati. Ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

1761 Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanappaṭibaddhā ākaṅkhappaṭibaddhā manasikārappaṭibaddhā cittuppādappaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati. Sabbesaṁ sattānaṁ buddho āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ[319] jānāti, adhimuttiṁ jānāti. Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

1762 Yathā ye keci macchakacchapā, antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya, antomahāsamudde parivattanti, evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. Yathā ye keci pakkhino, antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya, ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti. Buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā atighaṁsitvā tiṭṭhati.

1763 Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā[320] maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṁ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā[321]. Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṁ paññāyā”ti. Aggo asāmantapañño, asāmantapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ asāmantapaññā. (8)

6. 1764 Bhūripaññatāya saṁvattantīti katamā bhūripaññā? Rāgaṁ abhibhuyyatīti— bhūripaññā. Abhibhavitāti— bhūripaññā. Dosaṁ abhibhuyyatīti— bhūripaññā. Abhibhavitāti— bhūripaññā. Mohaṁ abhibhuyyatīti— bhūripaññā. Abhibhavitāti— bhūripaññā. Kodhaṁ…pe… upanāhaṁ… makkhaṁ… paḷāsaṁ… issaṁ… macchariyaṁ… māyaṁ… sāṭheyyaṁ… thambhaṁ… sārambhaṁ… mānaṁ… atimānaṁ… madaṁ… pamādaṁ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme abhibhuyyatīti— bhūripaññā. Abhibhavitāti— bhūripaññā. Rāgo ari taṁ ariṁ maddanipaññāti— bhūripaññā. Doso ari taṁ ariṁ maddanipaññāti— bhūripaññā. Moho ari taṁ ariṁ maddanipaññāti— bhūripaññā. Kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṁ… māyā… sāṭheyyaṁ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe abhisaṅkhārā…pe… sabbe bhavagāmikammā ari taṁ ariṁ maddanipaññāti— bhūripaññā. Bhūri vuccati pathavī[322]. Tāya pathavisamāya vitthatāya vipulāya paññāya samannāgatoti— bhūripaññā. Api ca paññāya metaṁ adhivacanaṁ. Bhūri medhā pariṇāyikāti— bhūripaññā. Bhūripaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ bhūripaññā. (9)

1765 [323] Paññābāhullāya saṁvattantīti katamaṁ paññābāhullaṁ? Idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo[324] sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo. Yathā gaṇagaruko vuccati “gaṇabāhuliko”ti, cīvaragaruko vuccati “cīvarabāhuliko”ti, pattagaruko vuccati “pattabāhuliko”ti, senāsanagaruko vuccati “senāsanabāhuliko”ti; evamevaṁ idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo. Paññābāhullāya saṁvattantīti— idaṁ paññābāhullaṁ. (10)

1766 Sīghapaññatāya saṁvattantīti katamā sīghapaññā? Sīghaṁ sīghaṁ sīlāni paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ indriyasaṁvaraṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ bhojane mattaññutaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ jāgariyānuyogaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ sīlakkhandhaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ samādhikkhandhaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ paññākkhandhaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ vimuttikkhandhaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ vihārasamāpattiyo paripūretīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ ariyasaccāni paṭivijjhatīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ satipaṭṭhāne bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ sammappadhāne bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ iddhipāde bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ indriyāni bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ balāni bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ bojjhaṅge bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ ariyamaggaṁ bhāvetīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ sāmaññaphalāni sacchikarotīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ abhiññāyo paṭivijjhatīti— sīghapaññā. Sīghaṁ sīghaṁ paramatthaṁ nibbānaṁ sacchikarotīti— sīghapaññā. Sīghapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ sīghapaññā. (11)

1767 Lahupaññatāya saṁvattantīti katamā lahupaññā? Lahuṁ lahuṁ sīlāni paripūretīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ indriyasaṁvaraṁ paripūretīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ bhojane mattaññutaṁ paripūretīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ jāgariyānuyogaṁ paripūretīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ sīlakkhandhaṁ…pe… samādhikkhandhaṁ… paññākkhandhaṁ… vimuttikkhandhaṁ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūretīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ vihārasamāpattiyo paripūretīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ ariyasaccāni paṭivijjhatīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ satipaṭṭhāne bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ sammappadhāne bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ iddhipāde bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ indriyāni bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ balāni bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ bojjhaṅge bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ ariyamaggaṁ bhāvetīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ sāmaññaphalāni sacchikarotīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ abhiññāyo paṭivijjhatīti— lahupaññā. Lahuṁ lahuṁ paramatthaṁ nibbānaṁ sacchikarotīti— lahupaññā. Lahupaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ lahupaññā. (12)

1768 Hāsapaññatāya saṁvattantīti katamā hāsapaññā? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlāni paripūretīti— hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo indriyasaṁvaraṁ paripūretīti— hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo bhojane mattaññutaṁ paripūretīti— hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo jāgariyānuyogaṁ paripūretīti— hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlakkhandhaṁ…pe… samādhikkhandhaṁ… paññākkhandhaṁ… vimuttikkhandhaṁ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūretīti…pe… ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti… vihārasamāpattiyo paripūretīti… ariyasaccāni paṭivijjhatīti… satipaṭṭhāne bhāvetīti… sammappadhāne bhāvetīti… iddhipāde bhāvetīti… indriyāni bhāvetīti… balāni bhāvetīti… bojjhaṅge bhāvetīti … ariyamaggaṁ bhāvetīti…pe… sāmaññaphalāni sacchikarotīti— hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo abhiññāyo paṭivijjhatīti— hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo paramatthaṁ nibbānaṁ sacchikarotīti— hāsapaññā. Hāsapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ hāsapaññā. (13)

7. 1769 Javanapaññatāya saṁvattantīti katamā javanapaññā? Yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ rūpaṁ aniccato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Dukkhato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Anattato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ viññāṇaṁ aniccato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Dukkhato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Anattato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Dukkhato khippaṁ javatīti— javanapaññā. Anattato khippaṁ javatīti— javanapaññā.

1770 Rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ khayaṭṭhena dukkhaṁ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṁ javatīti— javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṁ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ khayaṭṭhena dukkhaṁ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā jarāmaraṇanirodhe[325] nibbāne khippaṁ javatīti— javanapaññā.

1771 Rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṁ javatīti— javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṁ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṁ javatīti— javanapaññā. Javanapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ javanapaññā. (14)

1772 Tikkhapaññatāya saṁvattantīti katamā tikkhapaññā? Khippaṁ kilese chindatīti— tikkhapaññā. Uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti[326] anabhāvaṁ gametīti— tikkhapaññā. Uppannaṁ byāpādavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti— tikkhapaññā. Uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ nādhivāseti…pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti— tikkhapaññā. Uppannaṁ rāgaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti— tikkhapaññā. Uppannaṁ dosaṁ…pe… uppannaṁ mohaṁ… uppannaṁ kodhaṁ… uppannaṁ upanāhaṁ… makkhaṁ… paḷāsaṁ… issaṁ… macchariyaṁ… māyaṁ… sāṭheyyaṁ… thambhaṁ… sārambhaṁ… mānaṁ… atimānaṁ… madaṁ… pamādaṁ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gametīti— tikkhapaññā. Ekasmiṁ āsane cattāro ca ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti— tikkhapaññā. Tikkhapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ tikkhapaññā. (15)

1773 Nibbedhikapaññatāya saṁvattantīti katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo. Bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu. Anibbiddhapubbaṁ appadālitapubbaṁ lobhakkhandhaṁ nibbijjhati padāletīti— nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṁ appadālitapubbaṁ dosakkhandhaṁ nibbijjhati padāletīti— nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṁ appadālitapubbaṁ mohakkhandhaṁ nibbijjhati padāletīti— nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṁ appadālitapubbaṁ kodhaṁ…pe… upanāhaṁ… makkhaṁ… paḷāsaṁ… issaṁ… macchariyaṁ… māyaṁ… sāṭheyyaṁ… thambhaṁ… sārambhaṁ… mānaṁ… atimānaṁ… madaṁ… pamādaṁ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti— nibbedhikapaññā. Nibbedhikapaññatāya saṁvattantīti— ayaṁ nibbedhikapaññā. (16)

1774 Imā soḷasa paññāyo. Imāhi soḷasahi paññāhi samannāgato puggalo paṭisambhidappatto.

  1. phassanā: phusanā (ka-ma) (Word Variant) ↩
  2. ariyamaggaṁ: mahante ariyamagge (ka-ma) (Word Variant) ↩
  3. abhiññāyo: mahantī abhiññāyo (sī), mahābhiññāyo (ka-ma) (Word Variant) ↩
  4. Puthunānāariyamagge: ... maggesu (sī, syā1-3, pā1, cha1) (Word Variant) ↩
  5. atikkamma: samatikkamma (syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  6. ariyamaggaṁ: vipule ariyamagge (syā1-3, cha1) (Word Variant) ↩
  7. paccekasambuddhassa: paccekabuddhassa (sī, syā1-3, pā1, ka-ma) aṭṭhakathā (Word Variant) ↩
  8. 11M.79/1; 13S3.58/1; 24Mn.69/1; 24Mn.156/1; 25Cn.2.85/1; 28Mi.163/1 (Cross Reference) ↩
  9. sañjanetā: sañjānetā (syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  10. maggānugāmī: maggānugā (sī, syā1-3) (Word Variant) ↩
  11. 24Mn.69/1; 24Mn.156/1; 25Cn.2.85/1; 28Mi.159/1 (Cross Reference) ↩
  12. paccuppannaṁ: atītānāgatapaccuppannaṁ (syā1-3) (Word Variant) ↩
  13. taṁ: idaṁ padaṁ sī, syā1-3, pā1 potthakesu (Word Variant) ↩
  14. jānitabbaṁ: atthadhammaṁ jānitabbaṁ (syā1-3, pā1), sabbaṁ dhammaṁ jānitabbaṁ (ka-ma) (Word Variant) ↩
  15. phusitānaṁ: sammā phussitānaṁ (sī), suphussitānaṁ (syā1-3, pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
  16. caritaṁ: cariyaṁ (syā1-3) (Word Variant) ↩
  17. vobhindantā: te bhindantā (syā1-3, pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
  18. niddiṭṭhakāraṇā: niddiṭṭhikāraṇā (syā1-3) (Word Variant) ↩
  19. pathavī: paṭhavī (sī, syā1-3, pā1) (Word Variant) ↩
  20. 24Mn.204/1 (Cross Reference) ↩
  21. samokkhāyanabahulo: sampekkhāyanabahulo (syā1-3, pā1, ka-ma) (Word Variant) ↩
  22. jarāmaraṇanirodhe: jarāmaraṇaṁ rūpanirodhe (syā1-3), rūpanirodhe (pā1) (Word Variant) ↩
  23. byantīkaroti: byantikaroti (pā1), byantiṁ karoti (ka-ma) (Word Variant) ↩