Mahāvibhaṅga
Nissaggiyakaṇḍa
Cīvaravagga
Udosita(dutiyakathina)sikkhāpada
471. 1883 Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bhikkhū bhikkhūnaṁ hatthe cīvaraṁ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṁ pakkamanti. Tāni cīvarāni ciraṁ nikkhittāni kaṇṇakitāni honti. Tāni bhikkhū otāpenti. Addasā kho āyasmā ānando senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū tāni cīvarāni otāpente. Disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca— “kassimāni, āvuso, cīvarāni kaṇṇakitānī”ti? Atha kho te bhikkhū āyasmato ānandassa etamatthaṁ ārocesuṁ. Āyasmā ānando ujjhāyati khiyyati vipāceti— “kathañhi nāma bhikkhū bhikkhūnaṁ hatthe cīvaraṁ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṁ pakkamissantī”ti.
1884 Atha kho āyasmā ānando te bhikkhū anekapariyāyena vigarahitvā bhagavato etamatthaṁ ārocesi…pe… “saccaṁ kira, bhikkhave, bhikkhū bhikkhūnaṁ hatthe cīvaraṁ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṁ pakkamantī”ti? “Saccaṁ, bhagavā”ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma te, bhikkhave, moghapurisā bhikkhūnaṁ hatthe cīvaraṁ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṁ pakkamissanti. Netaṁ, bhikkhave, appasannānaṁ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha—
472. 1885 “Niṭṭhitacīvarasmiṁ bhikkhunā ubbhatasmiṁ kathine ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya, nissaggiyaṁ pācittiyan”ti.
1886 Evañcidaṁ bhagavatā bhikkhūnaṁ sikkhāpadaṁ paññattaṁ hoti.
473. 1887 Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kosambiyaṁ gilāno hoti. Ñātakā tassa bhikkhuno santike dūtaṁ pāhesuṁ— “āgacchatu bhadanto, mayaṁ, upaṭṭhahissāmā”ti. Bhikkhūpi evamāhaṁsu— “gacchāvuso, ñātakā taṁ upaṭṭhahissantī”ti. So evamāha— “bhagavatāvuso, sikkhāpadaṁ paññattaṁ— ‘na ticīvarena vippavasitabban’ti. Ahañcamhi gilāno. Na sakkomi ticīvaraṁ ādāya pakkamituṁ. Nāhaṁ gamissāmī”ti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, gilānassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiṁ dātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, dātabbā. Tena gilānena bhikkhunā saṁghaṁ upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā vuḍḍhānaṁ bhikkhūnaṁ pāde vanditvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā evamassa vacanīyo— ‘ahaṁ, bhante, gilāno. Na sakkomi ticīvaraṁ ādāya pakkamituṁ. Sohaṁ, bhante, saṁghaṁ ticīvarena avippavāsasammutiṁ yācāmī’ti. Dutiyampi yācitabbā. Tatiyampi yācitabbā. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṁgho ñāpetabbo—
474. 1888 ‘Suṇātu me, bhante, saṁgho. Ayaṁ itthannāmo bhikkhu gilāno. Na sakkoti ticīvaraṁ ādāya pakkamituṁ. So saṁghaṁ ticīvarena avippavāsasammutiṁ yācati. Yadi saṁghassa pattakallaṁ, saṁgho itthannāmassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiṁ dadeyya. Esā ñatti.
1889 Suṇātu me, bhante, saṁgho. Ayaṁ itthannāmo bhikkhu gilāno. Na sakkoti ticīvaraṁ ādāya pakkamituṁ. So saṁghaṁ ticīvarena avippavāsasammutiṁ yācati. Saṁgho itthannāmassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiṁ deti. Yassāyasmato khamati itthannāmassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiyā dānaṁ, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya.
1890 Dinnā saṁghena itthannāmassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammuti. Khamati saṁghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’ti.
1891 Evañca pana, bhikkhave, imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha—
475. 1892 “Niṭṭhitacīvarasmiṁ bhikkhunā ubbhatasmiṁ kathine ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya, aññatra bhikkhusammutiyā[290], nissaggiyaṁ pācittiyan”ti. (2:21)
476. 1893 Niṭṭhitacīvarasminti bhikkhuno cīvaraṁ kataṁ vā hoti naṭṭhaṁ vā vinaṭṭhaṁ vā daḍḍhaṁ vā cīvarāsā vā upacchinnā.
1894 Ubbhatasmiṁ kathineti aṭṭhannaṁ mātikānaṁ aññatarāya mātikāya ubbhataṁ hoti, saṁghena vā antarā ubbhataṁ hoti.
1895 Ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyyāti saṅghāṭiyā vā uttarāsaṅgena vā antaravāsakena vā.
1896 Aññatra bhikkhusammutiyāti ṭhapetvā bhikkhusammutiṁ.
1897 Nissaggiyaṁ hotīti saha aruṇuggamanā[291] nissaggiyaṁ hoti. Nissajjitabbaṁ saṁghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā. Evañca pana, bhikkhave, nissajjitabbaṁ…pe… “idaṁ me, bhante, cīvaraṁ rattivippavutthaṁ[292] aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṁ, imāhaṁ saṁghassa nissajjāmī”ti…pe… dadeyyāti…pe… dadeyyunti…pe… āyasmato dammīti.
477. 1898 Gāmo ekūpacāro nānūpacāro. Nivesanaṁ ekūpacāraṁ nānūpacāraṁ. Udosito[293] ekūpacāro nānūpacāro. Aṭṭo ekūpacāro nānūpacāro. Māḷo ekūpacāro nānūpacāro. Pāsādo ekūpacāro nānūpacāro. Hammiyaṁ ekūpacāraṁ nānūpacāraṁ. Nāvā ekūpacārā nānūpacārā. Sattho ekūpacāro nānūpacāro. Khettaṁ ekūpacāraṁ nānūpacāraṁ. Dhaññakaraṇaṁ ekūpacāraṁ nānūpacāraṁ. Ārāmo ekūpacāro nānūpacāro. Vihāro ekūpacāro nānūpacāro. Rukkhamūlaṁ ekūpacāraṁ nānūpacāraṁ. Ajjhokāso ekūpacāro nānūpacāro.
478. 1899 Gāmo ekūpacāro nāma ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca. Antogāme cīvaraṁ nikkhipitvā antogāme vatthabbaṁ. Aparikkhitto hoti, yasmiṁ ghare cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ ghare vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
479. 1900 Nānākulassa gāmo hoti parikkhitto ca. Yasmiṁ ghare cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ ghare vatthabbaṁ sabhāye vā dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Sabhāyaṁ gacchantena hatthapāse cīvaraṁ nikkhipitvā sabhāye vā vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Sabhāye cīvaraṁ nikkhipitvā sabhāye vā vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhitto hoti, yasmiṁ ghare cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ ghare vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
480. 1901 Ekakulassa nivesanaṁ hoti parikkhittañca, nānāgabbhā nānāovarakā. Antonivesane cīvaraṁ nikkhipitvā antonivesane vatthabbaṁ. Aparikkhittaṁ hoti, yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
481. 1902 Nānākulassa nivesanaṁ hoti parikkhittañca, nānāgabbhā nānāovarakā. Yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhittaṁ hoti, yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
482. 1903 Ekakulassa udosito[294] hoti parikkhitto ca, nānāgabbhā nānāovarakā. Antoudosite cīvaraṁ nikkhipitvā antoudosite vatthabbaṁ. Aparikkhitto hoti, yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
483. 1904 Nānākulassa udosito hoti parikkhitto ca, nānāgabbhā nānāovarakā. Yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhitto hoti, yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
484. 1905 Ekakulassa aṭṭo hoti, antoaṭṭe cīvaraṁ nikkhipitvā antoaṭṭe vatthabbaṁ. Nānākulassa aṭṭo hoti, nānāgabbhā nānāovarakā. Yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
485. 1906 Ekakulassa māḷo hoti, antomāḷe cīvaraṁ nikkhipitvā antomāḷe vatthabbaṁ. Nānākulassa māḷo hoti nānāgabbhā nānāovarakā, yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
486. 1907 Ekakulassa pāsādo hoti, antopāsāde cīvaraṁ nikkhipitvā antopāsāde vatthabbaṁ. Nānākulassa pāsādo hoti, nānāgabbhā nānāovarakā. Yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
487. 1908 Ekakulassa hammiyaṁ hoti. Antohammiye cīvaraṁ nikkhipitvā antohammiye vatthabbaṁ. Nānākulassa hammiyaṁ hoti, nānāgabbhā nānāovarakā. Yasmiṁ gabbhe cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ gabbhe vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
488. 1909 Ekakulassa nāvā hoti. Antonāvāya cīvaraṁ nikkhipitvā antonāvāya vatthabbaṁ. Nānākulassa nāvā hoti nānāgabbhā nānāovarakā. Yasmiṁ ovarake cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ ovarake vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
489. 1910 Ekakulassa sattho hoti. Satthe cīvaraṁ nikkhipitvā purato vā pacchato vā sattabbhantarā na vijahitabbā, passato abbhantaraṁ na vijahitabbaṁ. Nānākulassa sattho hoti, satthe cīvaraṁ nikkhipitvā hatthapāsā na vijahitabbaṁ.
490. 1911 Ekakulassa khettaṁ hoti parikkhittañca. Antokhette cīvaraṁ nikkhipitvā antokhette vatthabbaṁ. Aparikkhittaṁ hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ. Nānākulassa khettaṁ hoti parikkhittañca. Antokhette cīvaraṁ nikkhipitvā dvāramūle vā vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhittaṁ hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ.
491. 1912 Ekakulassa dhaññakaraṇaṁ hoti parikkhittañca. Antodhaññakaraṇe cīvaraṁ nikkhipitvā antodhaññakaraṇe vatthabbaṁ. Aparikkhittaṁ hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ. Nānākulassa dhaññakaraṇaṁ hoti parikkhittañca. Antodhaññakaraṇe cīvaraṁ nikkhipitvā dvāramūle vā vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhittaṁ hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ.
492. 1913 Ekakulassa ārāmo hoti parikkhitto ca. Antoārāme cīvaraṁ nikkhipitvā antoārāme vatthabbaṁ. Aparikkhitto hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ. Nānākulassa ārāmo hoti parikkhitto ca. Antoārāme cīvaraṁ nikkhipitvā dvāramūle vā vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhitto hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ.
493. 1914 Ekakulassa vihāro hoti parikkhitto ca. Antovihāre cīvaraṁ nikkhipitvā antovihāre vatthabbaṁ. Aparikkhitto hoti, yasmiṁ vihāre cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ vihāre vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Nānākulassa vihāro hoti parikkhitto ca. Yasmiṁ vihāre cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ vihāre vatthabbaṁ dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ. Aparikkhitto hoti, yasmiṁ vihāre cīvaraṁ nikkhittaṁ hoti tasmiṁ vihāre vatthabbaṁ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṁ.
494. 1915 Ekakulassa rukkhamūlaṁ hoti, yaṁ majjhanhike kāle samantā chāyā pharati, antochāyāya cīvaraṁ nikkhipitvā antochāyāya vatthabbaṁ. Nānākulassa rukkhamūlaṁ hoti, hatthapāsā na vijahitabbaṁ.
1916 Ajjhokāso ekūpacāro nāma agāmake araññe samantā sattabbhantarā ekūpacāro, tato paraṁ nānūpacāro.
495. 1917 Vippavutthe vippavutthasaññī aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Vippavutthe vematiko, aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Vippavutthe avippavutthasaññī, aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Appaccuddhaṭe paccuddhaṭasaññī…pe… avissajjite vissajjitasaññī… anaṭṭhe naṭṭhasaññī… avinaṭṭhe vinaṭṭhasaññī… adaḍḍhe daḍḍhasaññī avilutte viluttasaññī, aññatra bhikkhusammutiyā, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.
1918 Nissaggiyaṁ cīvaraṁ anissajjitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassa. Avippavutthe vippavutthasaññī, āpatti dukkaṭassa. Avippavutthe vematiko, āpatti dukkaṭassa. Avippavutthe avippavutthasaññī, anāpatti.
496. 1919 Anāpatti— antoaruṇe paccuddharati, vissajjeti, nassati, vinassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhanti, vissāsaṁ gaṇhanti, bhikkhusammutiyā, ummattakassa, ādikammikassāti.
1920 Udosita(dutiyakathina)sikkhāpadaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.