20.1.1 Kusajātaka

Sattatinipāta

Kusavagga

Kusajātaka

582 “Idaṃ te raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ,

Sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ;

Idaṃ te rajjaṃ anusāsa amma,

Gacchāmahaṃ yattha piyā pabhāvatī”.

583 “Anujjubhūtena haraṃ mahantaṃ,

Divā ca ratto ca nisīthakāle;

Paṭigaccha tvaṃ khippaṃ kusāvatiṃ kusa,

Nicchāmi dubbaṇṇamahaṃ vasantaṃ”.

584 “Nāhaṃ gamissāmi ito kusāvatiṃ,

Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava;

Ramāmi maddassa niketaramme,

Hitvāna raṭṭhaṃ tava dassane rato.

585 Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava,

Sammūḷharūpo vicarāmi mediniṃ;

Disaṃ na jānāmi kutomhi āgato,

Tayamhi matto migamandalocane.

586 Suvaṇṇacīravasane,

jātarūpasumekhale;

Sussoṇi tava kāmā hi,

nāhaṃ rajjena matthiko”.

587 “Abbhūti tassa bho hoti,

yo anicchantamicchati;

Akāmaṃ rāja kāmesi,

akantaṃ kantumicchasi”.

588 “Akāmaṃ vā sakāmaṃ vā,

yo naro labhate piyaṃ;

Lābhamettha pasaṃsāma,

alābho tattha pāpako”.

589 “Pāsāṇasāraṃ khaṇasi,

kaṇikārassa dārunā;

Vātaṃ jālena bādhesi,

yo anicchantamicchasi”.

590 “Pāsāṇo nūna te hadaye,

ohito mudulakkhaṇe;

Yo te sātaṃ na vindāmi,

tirojanapadāgato.

10.

591 Yadā maṃ bhakuṭiṃ katvā,

rājaputtī udikkhati;

Āḷāriko tadā homi,

rañño maddassantepure.

11.

592 Yadā umhayamānā maṃ,

rājaputtī udikkhati;

Nāḷāriko tadā homi,

rājā homi tadā kuso”.

12.

593 “Sace hi vacanaṃ saccaṃ,

nemittānaṃ bhavissati;

Neva me tvaṃ patī assa,

kāmaṃ chindantu sattadhā”.

13.

594 “Sace hi vacanaṃ saccaṃ,

aññesaṃ yadi vā mamaṃ;

Neva tuyhaṃ patī atthi,

añño sīhassarā kusā”.

14.

595 “Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ,

patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū,

olokeyya pabhāvatī.

15.

596 Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ,

patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū,

ālapeyya pabhāvatī.

16.

597 Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ,

patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū,

umhāyeyya pabhāvatī.

17.

598 Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ,

patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū,

pamhāyeyya pabhāvatī.

18.

599 Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ,

patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū,

pāṇīhi upasamphuse”.

19.

600 “Na hi nūnāyaṃ rājaputtī,

kuse sātampi vindati;

Āḷārike bhate pose,

vetanena anatthike”.

20.

601 “Na hi nūnāyaṃ sā khujjā,

labhati jivhāya chedanaṃ;

Sunisitena satthena,

evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ”.

21.

602 “Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Mahāyasoti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

22.

603 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Mahaddhanoti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

23.

604 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Mahabbaloti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

24.

605 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Mahāraṭṭhoti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

25.

606 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Mahārājāti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

26.

607 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Sīhassaroti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

27.

608 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Vaggussaroti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

28.

609 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Bindussaroti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

29.

610 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Mañjussaroti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

30.

611 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Madhussaroti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

31.

612 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Satasippoti katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

32.

613 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Khattiyotipi katvāna,

karassu rucire piyaṃ.

33.

614 Mā naṃ rūpena pāmesi,

ārohena pabhāvati;

Kusarājāti katvāna,

karassu rucire piyaṃ”.

34.

615 “Ete nāgā upatthaddhā,

sabbe tiṭṭhanti vammitā;

Purā maddanti pākāraṃ,

ānentetaṃ pabhāvatiṃ”.

35.

616 “Satta bile karitvāna,

ahametaṃ pabhāvatiṃ;

Khattiyānaṃ padassāmi,

ye maṃ hantuṃ idhāgatā”.

36.

617 “Avuṭṭhahi rājaputtī,

sāmā koseyyavāsinī;

Assupuṇṇehi nettehi,

dāsīgaṇapurakkhatā”.

37.

618 “Taṃ nūna kakkūpanisevitaṃ mukhaṃ,

Ādāsadantātharupaccavekkhitaṃ;

Subhaṃ sunettaṃ virajaṃ anaṅgaṇaṃ,

Chuddhaṃ vane ṭhassati khattiyehi.

38.

619 Te nūna me asite vellitagge,

Kese mudū candanasāralitte;

Samākule sīvathikāya majjhe,

Pādehi gijjhā parikaḍḍhissanti.

39.

620 Tā nūna me tambanakhā sulomā,

Bāhā mudū candanasāralittā;

Chinnā vane ujjhitā khattiyehi,

Gayha dhaṅko gacchati yenakāmaṃ.

40.

621 Te nūna tālūpanibhe alambe,

Nisevite kāsikacandanena;

Thanesu me lambissati siṅgālo,

Mātūva putto taruṇo tanūjo.

41.

622 Taṃ nūna soṇiṃ puthulaṃ sukoṭṭitaṃ,

Nisevitaṃ kañcanamekhalāhi;

Chinnaṃ vane khattiyehī avatthaṃ,

Siṅgālasaṅghā parikaḍḍhissanti.

42.

623 Soṇā dhaṅkā siṅgālā ca,

ye caññe santi dāṭhino;

Ajarā nūna hessanti,

bhakkhayitvā pabhāvatiṃ.

43.

624 Sace maṃsāni hariṃsu,

khattiyā dūragāmino;

Aṭṭhīni amma yācitvā,

anupathe dahātha naṃ.

44.

625 Khettāni amma kāretvā,

kaṇikārettha ropaya;

Yadā te pupphitā assu,

hemantānaṃ himaccaye;

Sareyyātha mamaṃ amma,

evaṃvaṇṇā pabhāvatī”.

45.

626 “Tassā mātā udaṭṭhāsi,

khattiyā devavaṇṇinī;

Disvā asiñca sūnañca,

rañño maddassantepure”.

46.

627 “Iminā nūna asinā,

susaññaṃ tanumajjhimaṃ;

Dhītaraṃ madda hantvāna,

khattiyānaṃ padassasi.

47.

628 Na me akāsi vacanaṃ,

atthakāmāya puttike;

Sājja lohitasañchannā,

gacchasi yamasādhanaṃ.

48.

629 Evamāpajjatī poso,

pāpiyañca nigacchati;

Yo ve hitānaṃ vacanaṃ,

na karoti atthadassinaṃ.

49.

630 Sace ca ajja dhāresi,

kumāraṃ cārudassanaṃ;

Kusena jātaṃ khattiyaṃ,

suvaṇṇamaṇimekhalaṃ;

Pūjitaṃ ñātisaṅghehi,

na gacchasi yamakkhayaṃ.

50.

631 Yatthassu bherī nadati,

kuñjaro ca nikūjati;

Khattiyānaṃ kule bhadde,

kiṃ nu sukhataraṃ tato.

51.

632 Asso ca sisati dvāre,

kumāro uparodati;

Khattiyānaṃ kule bhadde,

kiṃ nu sukhataraṃ tato.

52.

633 Mayūrakoñcābhirude,

kokilābhinikūjite;

Khattiyānaṃ kule bhadde,

kiṃ nu sukhataraṃ tato”.

53.

634 “Kahaṃ nu so sattumaddano,

pararaṭṭhappamaddano;

Kuso soḷārapaññāṇo,

yo no dukkhā pamocaye”.

54.

635 “Idheva so sattumaddano,

pararaṭṭhappamaddano;

Kuso soḷārapaññāṇo,

yo te sabbe vadhissati”.

55.

636 “Ummattikā nu bhaṇasi,

Andhabālā pabhāsasi;

Kuso ce āgato assa,

Kiṃ na jānemu taṃ mayaṃ”.

56.

637 “Eso āḷāriko poso,

kumārīpuramantare;

Daḷhaṃ katvāna saṃvelliṃ,

kumbhiṃ dhovati oṇato”.

57.

638 “Veṇī tvamasi caṇḍālī,

adūsi kulagandhinī;

Kathaṃ maddakule jātā,

dāsaṃ kayirāsi kāmukaṃ”.

58.

639 “Namhi veṇī na caṇḍālī,

na camhi kulagandhinī;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi”.

59.

640 “Yo brāhmaṇasahassāni,

sadā bhojeti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi.

60.

641 Yassa nāgasahassāni,

sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi.

61.

642 Yassa assasahassāni,

sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi.

62.

643 Yassa rathasahassāni,

sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi.

644 Yassa usabhasahassāni,

sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi.

63.

645 Yassa dhenusahassāni,

sadā duhanti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante,

tvaṃ nu dāsoti maññasi”.

64.

646 “Taggha te dukkaṭaṃ bāle,

yaṃ khattiyaṃ mahabbalaṃ;

Nāgaṃ maṇḍūkavaṇṇena,

na naṃ akkhāsidhāgataṃ”.

65.

647 “Aparādhaṃ mahārāja,

tvaṃ no khama rathesabha;

Yaṃ taṃ aññātavesena,

nāññāsimhā idhāgataṃ”.

66.

648 “Mādisassa na taṃ channaṃ,

yohaṃ āḷāriko bhave;

Tvaññeva me pasīdassu,

natthi te deva dukkaṭaṃ”.

67.

649 “Gaccha bāle khamāpehi,

kusarājaṃ mahabbalaṃ;

Khamāpito kuso rājā,

so te dassati jīvitaṃ”.

68.

650 “Pitussa vacanaṃ sutvā,

devavaṇṇī pabhāvatī;

Sirasā aggahī pāde,

kusarājaṃ mahabbalaṃ”.

69.

651 “Yāmā ratyo atikkantā,

tāmā deva tayā vinā;

Vande te sirasā pāde,

mā me kujjha rathesabha.

70.

652 Sabbaṃ te paṭijānāmi,

mahārāja suṇohi me;

Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ,

kareyyāmi ahaṃ puna.

71.

653 Evañce yācamānāya,

vacanaṃ me na kāhasi;

Idāni maṃ tāto hantvā,

khattiyānaṃ padassati”.

72.

654 “Evaṃ te yācamānāya,

kiṃ na kāhāmi te vaco;

Vikuddho tyasmi kalyāṇi,

mā tvaṃ bhāyi pabhāvati.

73.

655 Sabbaṃ te paṭijānāmi,

rājaputti suṇohi me;

Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ,

kareyyāmi ahaṃ puna.

74.

656 Tava kāmā hi sussoṇi,

pahu dukkhaṃ titikkhisaṃ;

Bahuṃ maddakulaṃ hantvā,

nayituṃ taṃ pabhāvati”.

75.

657 “Yojayantu rathe asse,

nānācitte samāhite;

Atha dakkhatha me vegaṃ,

vidhamantassa sattavo”.

76.

658 “Tañca tattha udikkhiṃsu,

rañño maddassantepure;

Vijambhamānaṃ sīhaṃva,

phoṭentaṃ diguṇaṃ bhujaṃ.

77.

659 Hatthikkhandhañca āruyha,

āropetvā pabhāvatiṃ;

Saṅgāmaṃ otaritvāna,

sīhanādaṃ nadī kuso.

78.

660 Tassa taṃ nadato sutvā,

sīhassevitare migā;

Khattiyā vipalāyiṃsu,

kusasaddabhayaṭṭitā.

79.

661 Hatthārohā anīkaṭṭhā,

rathikā pattikārakā;

Aññamaññassa chindanti,

kusasaddabhayaṭṭitā.

80.

662 Tasmiṃ saṅgāmasīsasmiṃ,

passitvā haṭṭhamānaso;

Kusassa rañño devindo,

adā verocanaṃ maṇiṃ.

81.

663 So taṃ vijitvā saṅgāmaṃ,

laddhā verocanaṃ maṇiṃ;

Hatthikkhandhagato rājā,

pāvekkhi nagaraṃ puraṃ.

82.

664 Jīvaggāhaṃ gahetvāna,

bandhitvā satta khattiye;

Sasurassupanāmesi,

ime te deva sattavo.

83.

665 Sabbeva te vasaṃ gatā,

amittā vihatā tava;

Kāmaṃ karohi te tayā,

muñca vā te hanassu vā”.

84.

666 “Tuyheva sattavo ete,

na hi te mayha sattavo;

Tvaññeva no mahārāja,

muñca vā te hanassu vā”.

85.

667 “Imā te dhītaro satta,

devakaññūpamā subhā;

Dadāhi nesaṃ ekekaṃ,

hontu jāmātaro tava”.

86.

668 “Amhākañceva tāsañca,

tvaṃ no sabbesamissaro;

Tvaññeva no mahārāja,

dehi nesaṃ yadicchasi”.

87.

669 Ekamekassa ekekaṃ,

adā sīhassaro kuso;

Khattiyānaṃ tadā tesaṃ,

rañño maddassa dhītaro.

88.

670 Pīṇitā tena lābhena,

tuṭṭhā sīhassare kuse;

Sakaraṭṭhāni pāyiṃsu,

khattiyā satta tāvade.

89.

671 Pabhāvatiñca ādāya,

maṇiṃ verocanaṃ subhaṃ;

Kusāvatiṃ kuso rājā,

agamāsi mahabbalo.

90.

672 Tyassu ekarathe yantā,

pavisantā kusāvatiṃ;

Samānā vaṇṇarūpena,

nāññamaññātirocisuṃ.

91.

673 Mātā puttena saṅgacchi,

ubhayo ca jayampatī;

Samaggā te tadā āsuṃ,

phītaṃ dharaṇimāvasunti.

674 Kusajātakaṃ paṭhamaṃ.