Mahāvibhaṅga
Nissaggiyakaṇḍa
Cīvaravagga
Rājasikkhāpada
537. 2070 Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmato upanandassa sakyaputtassa upaṭṭhāko mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa dūtena cīvaracetāpannaṁ pāhesi— “iminā cīvaracetāpannena cīvaraṁ cetāpetvā ayyaṁ upanandaṁ cīvarena acchādehī”ti. Atha kho so dūto yenāyasmā upanando sakyaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ upanandaṁ sakyaputtaṁ etadavoca— “idaṁ kho, bhante, āyasmantaṁ uddissa cīvaracetāpannaṁ ābhataṁ. Paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpannan”ti. Evaṁ vutte āyasmā upanando sakyaputto taṁ dūtaṁ etadavoca— “na kho mayaṁ, āvuso, cīvaracetāpannaṁ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṁ paṭiggaṇhāma kālena kappiyan”ti. Evaṁ vutte, so dūto āyasmantaṁ upanandaṁ sakyaputtaṁ etadavoca— “atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro”ti? Tena kho pana samayena aññataro upāsako ārāmaṁ agamāsi kenacideva karaṇīyena. Atha kho āyasmā upanando sakyaputto taṁ dūtaṁ etadavoca— “eso kho, āvuso, upāsako bhikkhūnaṁ veyyāvaccakaro”ti. Atha kho so dūto taṁ upāsakaṁ saññāpetvā yenāyasmā upanando sakyaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ upanandaṁ sakyaputtaṁ etadavoca— “yaṁ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṁ niddisi saññatto so mayā. Upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṁ acchādessatī”ti.
2071 Tena kho pana samayena so mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa santike dūtaṁ pāhesi— “paribhuñjatu ayyo taṁ cīvaraṁ, icchāma mayaṁ ayyena taṁ cīvaraṁ paribhuttan”ti. Atha kho āyasmā upanando sakyaputto taṁ upāsakaṁ na kiñci avacāsi. Dutiyampi kho so mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa santike dūtaṁ pāhesi— “paribhuñjatu ayyo taṁ cīvaraṁ, icchāma mayaṁ ayyena taṁ cīvaraṁ paribhuttan”ti. Dutiyampi kho āyasmā upanando sakyaputto taṁ upāsakaṁ na kiñci avacāsi. Tatiyampi kho so mahāmatto āyasmato upanandassa sakyaputtassa santike dūtaṁ pāhesi— “paribhuñjatu ayyo taṁ cīvaraṁ, icchāma mayaṁ ayyena taṁ cīvaraṁ paribhuttan”ti.
2072 Tena kho pana samayena negamassa samayo hoti. Negamena ca katikā katā hoti— “yo pacchā āgacchati paññāsaṁ baddho”ti. Atha kho āyasmā upanando sakyaputto yena so upāsako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ upāsakaṁ etadavoca— “attho me, āvuso, cīvarenā”ti. “Ajjaṇho, bhante, āgamehi, ajja negamassa samayo. Negamena ca katikā katā hoti— ‘yo pacchā āgacchati paññāsaṁ baddho’”ti. “Ajjeva me, āvuso, cīvaraṁ dehī”ti ovaṭṭikāya parāmasi. Atha kho so upāsako āyasmatā upanandena sakyaputtena nippīḷiyamāno āyasmato upanandassa sakyaputtassa cīvaraṁ cetāpetvā pacchā agamāsi. Manussā taṁ upāsakaṁ etadavocuṁ— “kissa tvaṁ, ayyo, pacchā āgato, paññāsaṁ jīnosī”ti.
2073 Atha kho so upāsako tesaṁ manussānaṁ etamatthaṁ ārocesi. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “mahicchā ime samaṇā sakyaputtiyā asantuṭṭhā. Nayimesaṁ sukaraṁ veyyāvaccampi kātuṁ. Kathañhi nāma āyasmā upanando upāsakena— ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamessatī”ti.
2074 Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ manussānaṁ ujjhāyantānaṁ khiyyantānaṁ vipācentānaṁ. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “kathañhi nāma āyasmā upanando sakyaputto upāsakena— ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamessatī”ti.
2075 Atha kho te bhikkhū āyasmantaṁ upanandaṁ sakyaputtaṁ anekapariyāyena vigarahitvā bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ…pe… “saccaṁ kira tvaṁ, upananda, upāsakena— ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamesī”ti? “Saccaṁ, bhagavā”ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṁ, moghapurisa, upāsakena— ‘ajjaṇho, bhante, āgamehī’ti vuccamāno nāgamessasi. Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha—
538. 2076 [316] “Bhikkhuṁ paneva uddissa rājā vā rājabhoggo vā brāhmaṇo vā gahapatiko vā dūtena cīvaracetāpannaṁ pahiṇeyya— ‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṁ cetāpetvā itthannāmaṁ bhikkhuṁ cīvarena acchādehī’ti. So ce dūto taṁ bhikkhuṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya— ‘idaṁ kho, bhante, āyasmantaṁ uddissa cīvaracetāpannaṁ ābhataṁ, paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpannan’ti, tena bhikkhunā so dūto evamassa vacanīyo— ‘na kho mayaṁ, āvuso, cīvaracetāpannaṁ paṭiggaṇhāma. Cīvarañca kho mayaṁ paṭiggaṇhāma, kālena kappiyan’ti. So ce dūto taṁ bhikkhuṁ evaṁ vadeyya— ‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’ti, cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro niddisitabbo ārāmiko vā upāsako vā— ‘eso kho, āvuso, bhikkhūnaṁ veyyāvaccakaro’ti. So ce dūto taṁ veyyāvaccakaraṁ saññāpetvā taṁ bhikkhuṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya— ‘yaṁ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṁ niddisi saññatto so mayā, upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṁ acchādessatī’ti, cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṁ[314] codetabbo sāretabbo— ‘attho me, āvuso, cīvarenā’ti. Dvattikkhattuṁ codayamāno sārayamāno taṁ cīvaraṁ abhinipphādeyya, iccetaṁ kusalaṁ; no ce abhinipphādeyya, catukkhattuṁ pañcakkhattuṁ chakkhattuparamaṁ[315] tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṁ. Catukkhattuṁ pañcakkhattuṁ chakkhattuparamaṁ tuṇhībhūto uddissa tiṭṭhamāno taṁ cīvaraṁ abhinipphādeyya, iccetaṁ kusalaṁ; tato[317] ce uttari[318] vāyamamāno taṁ cīvaraṁ abhinipphādeyya, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. No ce abhinipphādeyya, yatassa cīvaracetāpannaṁ ābhataṁ, tattha sāmaṁ vā gantabbaṁ dūto vā pāhetabbo— ‘yaṁ kho tumhe āyasmanto bhikkhuṁ uddissa cīvaracetāpannaṁ pahiṇittha, na taṁ tassa bhikkhuno kiñci atthaṁ anubhoti, yuñjantāyasmanto sakaṁ, mā vo sakaṁ vinassā’ti, ayaṁ tattha sāmīcī”ti. (10:29)
539. 2077 Bhikkhuṁ paneva uddissāti bhikkhussatthāya, bhikkhuṁ ārammaṇaṁ karitvā, bhikkhuṁ acchādetukāmo.
2078 Rājā nāma yo koci rajjaṁ kāreti.
2079 Rājabhoggo nāma yo koci rañño bhattavetanāhāro.
2080 Brāhmaṇo nāma jātiyā brāhmaṇo.
2081 Gahapatiko nāma ṭhapetvā rājaṁ rājabhoggaṁ brāhmaṇaṁ avaseso gahapatiko nāma.
2082 Cīvaracetāpannaṁ nāma hiraññaṁ vā suvaṇṇaṁ vā muttā vā maṇi vā.
2083 Iminā cīvaracetāpannenāti paccupaṭṭhitena.
2084 Cetāpetvāti parivattetvā.
2085 Acchādehīti dajjehi.
2086 So ce dūto taṁ bhikkhuṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya— “idaṁ kho, bhante, āyasmantaṁ uddissa cīvaracetāpannaṁ ābhataṁ. Paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpannan”ti, tena bhikkhunā so dūto evamassa vacanīyo— “na kho mayaṁ, āvuso, cīvaracetāpannaṁ paṭiggaṇhāma. Cīvarañca kho mayaṁ paṭiggaṇhāma, kālena kappiyan”ti. So ce dūto taṁ bhikkhuṁ evaṁ vadeyya— “atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro”ti? Cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro niddisitabbo ārāmiko vā upāsako vā— “eso kho, āvuso, bhikkhūnaṁ veyyāvaccakaro”ti. Na vattabbo— “tassa dehīti vā, so vā nikkhipissati, so vā parivattessati, so vā cetāpessatī”ti.
2087 So ce dūto taṁ veyyāvaccakaraṁ saññāpetvā taṁ bhikkhuṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya— “yaṁ kho, bhante, āyasmā veyyāvaccakaraṁ niddisi saññatto so mayā. Upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṁ acchādessatī”ti. Cīvaratthikena, bhikkhave, bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṁ codetabbo sāretabbo— “attho me, āvuso, cīvarenā”ti. Na vattabbo— “dehi me cīvaraṁ, āhara me cīvaraṁ, parivattehi me cīvaraṁ, cetāpehi me cīvaran”ti.
2088 Dutiyampi vattabbo. Tatiyampi vattabbo. Sace abhinipphādeti, iccetaṁ kusalaṁ; no ce abhinipphādeti, tattha gantvā tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṁ. Na āsane nisīditabbaṁ. Na āmisaṁ paṭiggahetabbaṁ. Na dhammo bhāsitabbo. “Kiṁ kāraṇā āgatosī”ti pucchiyamāno “jānāhi, āvuso”ti vattabbo. Sace āsane vā nisīdati, āmisaṁ vā paṭiggaṇhāti, dhammaṁ vā bhāsati, ṭhānaṁ bhañjati.
2089 Dutiyampi ṭhātabbaṁ. Tatiyampi ṭhātabbaṁ. Catukkhattuṁ codetvā catukkhattuṁ ṭhātabbaṁ. Pañcakkhattuṁ codetvā dvikkhattuṁ ṭhātabbaṁ. Chakkhattuṁ codetvā na ṭhātabbaṁ. Tato ce uttari vāyamamāno taṁ cīvaraṁ abhinipphādeti, payoge dukkaṭaṁ. Paṭilābhena nissaggiyaṁ hoti. Nissajjitabbaṁ saṁghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā. Evañca pana, bhikkhave, nissajjitabbaṁ…pe… “idaṁ me, bhante, cīvaraṁ atirekatikkhattuṁ codanāya atirekachakkhattuṁ ṭhānena abhinipphāditaṁ nissaggiyaṁ. Imāhaṁ saṁghassa nissajjāmī”ti…pe… dadeyyāti…pe… dadeyyunti…pe… āyasmato dammīti.
2090 No ce abhinipphādeyya, yatassa cīvaracetāpannaṁ ābhataṁ tattha sāmaṁ vā gantabbaṁ dūto vā pāhetabbo— “yaṁ kho tumhe, āyasmanto, bhikkhuṁ uddissa cīvaracetāpannaṁ pahiṇittha na taṁ tassa bhikkhuno kiñci atthaṁ anubhoti. Yuñjantāyasmanto sakaṁ, mā vo sakaṁ vinassā”ti.
2091 Ayaṁ tattha sāmīcīti ayaṁ tattha anudhammatā.
540. 2092 Atirekatikkhattuṁ codanāya atirekachakkhattuṁ ṭhānena atirekasaññī abhinipphādeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Atirekatikkhattuṁ codanāya atirekachakkhattuṁ ṭhānena vematiko abhinipphādeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ. Atirekatikkhattuṁ codanāya atirekachakkhattuṁ ṭhānena ūnakasaññī abhinipphādeti, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.
2093 Ūnakatikkhattuṁ codanāya ūnakachakkhattuṁ ṭhānena atirekasaññī, āpatti dukkaṭassa. Ūnakatikkhattuṁ codanāya ūnakachakkhattuṁ ṭhānena vematiko, āpatti dukkaṭassa. Ūnakatikkhattuṁ codanāya ūnakachakkhattuṁ ṭhānena ūnakasaññī anāpatti.
541. 2094 Anāpatti— tikkhattuṁ codanāya, chakkhattuṁ ṭhānena, ūnakatikkhattuṁ codanāya, ūnakachakkhattuṁ ṭhānena, acodiyamāno deti, sāmikā codetvā denti, ummattakassa, ādikammikassāti.
2095 Rājasikkhāpadaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.
Kathinavaggo paṭhamo.
2096
2097 Ubbhataṁ kathinaṁ tīṇi,
dhovanañca paṭiggaho;
Aññātakāni tīṇeva,
ubhinnaṁ dūtakena cāti.